«خانواده‌های خوشبخت همه مثل همدیگرند اما خانواده‌های شوربخت هرکدام بدبختی خاص خود را دارند.» این حکمِ راویِ شاهکارِ تولستوی دربارهٔ کشورها هم صادق است، و هر کشور دیکتاتورزده‌ای بدبختی خاص خودش را دارد. بدبختی بعضی‌ از این کشورها به سیاهی نفت است اما برای «گواتمالا» به زردی موز بود. معمولاً رنگ تکمیل‌کنندهٔ این بدبختی هم سفیدی صورت آمریکایی‌ها بود و مردم گواتمالا هم آن‌ها را در میانهٔ کودتا سال ۱۹۵۴علیه دولتی مردمی دیدند و شناختند. کودتایی که انگیزهٔ اصلی آن بهره‌برداری هر چه بیشتر از مزارع موز گواتمالا بود اما به قیمت جان‌های بسیار و ناامیدی گسترده تمام شد.

«ماریو بارگاس یوسا» در آخرین رمانش از ترکیب زردی موز و سفیدی استثمارگران و قرمزی خون‌هایی می‌گوید که در نهایت روزگار مردم گواتمالا را سیاه کرد و به چشمان امیدوار جوانان در سرتاسر آمریکای لاتین خاک پاشید.

تاثیر آن‌چه در گواتمالا اتفاق افتاد از راه آب و باد به باقی کشورهای آمریکای لاتین هم رسید و سوژهٔ اصلی رمان نویسنده مشهور پرویی شد. آن‌طور که یوسا می‌گوید، این حوادث باعث شد تا فیدل کاسترو از چهره‌ای «سوسیال دموکرات» به «کمونیستی رادیکال» بدل شود. مداخلهٔ آمریکایی‌ها براساس الگویی صورت گرفت که در سرنگونی دولت مصدق به آن دست یافتند و این چنین تجربه مردمان دو کشور دیکتاتورزده با کیلومترها فاصله به‌هم نزدیک شد. یوسا در مصاحبه‌ای که به کتاب افزوده شده، می‌گوید:

«آن‌ها {یعنی سیا} پس از پیروزی در ایران دل و جرئت بسیاری پیدا کرده بودند و سیا همان مدل را در گواتمالا به‌کار بست.»

«روزگار سخت» رمانی است که مایه‌اش را از حوادث تاریخی و سیاسی واقعی گرفته است و همان بی‌رحمی و خشونت زندگی در لوای دیکتاتوری‌ها را نشان می‌دهد که زندگی شخصی و اجتماعی افراد را همزمان نابود می‌کند:

..بدتر از تمام این ماجراها هرگز دادگاهی برایش برگزار نشد، هر گز به چیزی محکوم نشد و نتوانست از خود دفاع کند. وکلایی هم که در ابتدا وکالتش را برعهده داشتند -یا حداقل تظاهر به دفاع از او می‌کردند- وقتی دیدند قادر به پرداخت حق‌الزحمهٔ آن‌ها نیست ترکش کردند، زیرا همسر، فرزندان و دیگر اعضای خانواده‌اش در فلاکت کامل رهایش کردند (ص: ۲۱۲).

«روزگار سخت» سال ۲۰۱۹ نوشته شد. یعنی وقتی نویسندهٔ آن هشتاد سالگی را هم پشت سر گذاشته بود. برخلاف تجربهٔ مشترک ما با آمریکای لاتین، در بازنمایی داستانی آن چندان وجه اشتراکی نداریم. یوسا برخلاف نویسندگان این گوشه از دنیا دچار «جوان‌مرگی» نشده است و در هشتاد سالگی هم کتابی خواندنی می‌آفریند، کتابی پر از شخصیت و پیچیدگی و نه از آن کتاب‌های نازک و خجالت‌زده‌ای که حداکثر برای اثبات زنده بودن نویسنده منتشر می‌شود.

روزگار سخت را مهدی سرائی از اسپانیایی به فارسی ترجمه کرده و نشر نیماژ آن را منتشر کرده است.

 

مجلهٔ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود