در دل شناخت‌مان از جهان فیزیکی پارادوکسی وجود دارد. نسبیت عام و مکانیک کوانتومی. اولی کیهان‌شناسی و اخترفیزیک را توسعه داده است. دومی پایه‌های فیزیک اتمی را… با وجود این در مورد این‌دو مسئله‌ای ناخوشایند وجود دارد. هردو نمی‌توانند همزمان درست باشند. (۱۲۳)

 

سفر کتاب روی دیگر حقیقت از میلتوس، شهری در یونان باستان آغاز می‌شود. ویرانه‌های این شهر امروزه بخشی از کشور ترکیه را تشکیل می‌دهد. کمی صبر کنید! موضوع این کتاب گرانش کوانتومی است، پس چرا به تاریخ باستانی سفر می‌کنیم؟

کارلو رووِلی، فیزیکدان نظری و نویسندۀ کتاب حاضر که پیشتر «گفتارهایی از فیزیک» او با استقبال فراوان روبرو شده بود، بر این عقیده است که تنها راه توضیح مفاهیم و موضوعات پیچیدۀ کیهان‌شناسی اینست که داستان را از ابتدا روایت کنیم، یعنی از دموکریت (اولین ارائه دهندهٔ نظریهٔ اتمی بودن جهان) تا نظریه پردازان کوانتوم.

«اگر از ریشۀ ایده‌ها شروع کنیم، فهمشان آسان‌تر می‌شود و بسیاری از ایده‌هایی که معلوم شد به فهم جهان کمک می‌کنند، بیش از دو هزار سال پیش مطرح شدند… برخی از مسائل که نخستین بار در دوران باستان مطرح شدند، هنوز هم برای فهم‌مان از جهان حیاتی‌اند… خواهیم دید که در کمال تعجب بین مسائلی که دانشمندان دوران باستان  مطرح کردند و پاسخ‌هایی که اینشتین و گرانش کوانتومی پیدا کردند، ارتباط بسیار نزدیکی وجود دارد.» (ص ۱۷)

در جستجوی زمان از دست نرفته (معرفی کتاب سیر زمان، کتاب پرفروش دیگری از همین نویسنده)

روولی در این کتاب از زاویۀ دید خودش روایت اثبات شده‌ای از فیزیک را ارایه می‌دهد، اما بخشی از کتاب که در مورد پژوهش‌های فعلی پیرامون گرانش کوانتومی است، درک شخصی او از آخرین پیشرفت‌های علمی است و بر سر آنها بین فیزیکدانان اختلاف نظر وجود دارد. پس این کتاب در مورد قطعیت‌ها نیست و بیشتر یک ماجراجویی نفس‌گیر به سوی دنیای ناشناخته است.

تمدن علمی جهان چه مسیری را پیمود؟

دو فیزیکدان باستانی با نام‌های لئوکیپوس و دموکریت در حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد مسیح معبد عظیم اتم‌گرایی را پایه‌گذاری کردند. لئوکیپوس با اینکه استاد دموکریت بود اما همیشه در سایۀ او قرار گرفته است. گفته می‌شود که ایدۀ اولیۀ اتم‌گرایی نخستین بار توسط لئوکیپوس طرح شد و سپس دموکریت آن را شرح و بسط داد. نظریات این دو به نظام دموکریتی مشهور است که به سادگی می‌گوید:

تمام عالم یک فضای نامتناهی است که اتم‌های بی‌شماری در آن وجود دارند. اتم‌ها هیچ ویژگی‌ای به جز شکل‌شان ندارند. در ذات خود اتم‌اند و تهی. (ص۲۴)

 

دموکریت چگونه به این درک رسیده بود که جهان از ذرات ریز تقسیم نا‌پذیری تشکیل شده است؟ نظریات او بعدها توسط افلاطون و ارسطو رد شد. آنها همه چیز را بر اساس خیروشر توصیف می‌کردند. نسخۀ کامل آثار دموکریت از بین رفت و تفکر غرب خود را با آثار برجاماند از ارسطو بازسازی کرد. این نظریات تا قرن‌ها مانع پیشرفت علم و دانش شد. روولی عقیده دارد شاید اگر به جای آثار دموکریت، آثار ارسطو از بین می‌رفت، تمدن علمی جهان مسیر بهتری را می‌پیمود. فرضیۀ اتمی دموکریت برای اثبات بی‌چون‌وچرا باید تا سال ۱۹۰۵ و برملا شدن نتایج تحقیقات جوانی ۲۵ ساله به نام آلبرت اینشتین صبر می‌کرد.

روولی در این کتاب تاریخچۀ شکل‌گیری نظریۀ اتمی، آراء اندیشمندان باستان چون افلاطون و ارسطو و ضدیت آنها با دموکریت، دستگاه بطلمیوسی در مقابل نظریات گالیله و کپلر، و پیشرفت علم فیزیک از نیوتون تا اینشتین و فیزیک مدرن و نظریه‌های نسبیت و کوانتا را مرور کرده و دیدگاه‌های خود را شرح داده است.

مفاهیم فیزیک مدرن به قدری پیچیده هستند که نیاز به روایتی ساده و قابل فهم دارند و کتاب «روی دیگر حقیقت» به خوبی از پس این کار برآمده است.

 

مجلۀ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود