آشنایی با سبک‌ها و قالب‌های شعری برای شاعران و اهالی وادی شعر شاید از نان شب هم واجب‌تر است. اما همین مبحث می‌تواند برای خوانندگان عام نیز خالی از لطف نباشد. در همین ارتباط قصد داریم کتابی را به شما معرفی کنیم که حتما به مذاق‌تان خوش می‌آید.

بهمن بنی هاشمی در کتاب «درخت‌های باران دیده» که توسط نشر سیب سرخ منتشر شده، کوشیده است تا به دور از طول و تفصیل و بحث‌های تخصصی، به نکاتی پیرامون سبک هندی و رباعیات دوره‌ی سبک هندی بپردازد. او در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته، از ویژگی‌های سبک هندی، آرایه‌های پرکاربرد، تاثیر این سبک بر قالب‌های ادبی، رواج رباعی و… گفته و در ادامه گزیده‌ای از رباعیات این دوره را پیش روی خواننده قرار داده است.

شاعران سبک هندی به بیان تجربیات شخصی و به تصویر کشیدن جزئیات دنیای پیرامون‌شان می‌پرداختند و وجود این ویژگی در رباعیات این دوره موجب شاخص شدن این رباعی‌ها شده است.

سبک هندی چست؟

سبک هندی شیوه‌ای از سرایش شعر فارسی است که در قرن دهم تا دوازدهم هجری قمری مرسوم بوده. این سبک باعث ایجاد دگرگونی‌هایی در بیشتر نوع‌ها و قالب‌های ادبی شد. غلبه‌ی نگاه کمینه‌گرا در شعر باعث شد تا تک بیت و مصراع به عنوان یک واحد مستقل شعر تلقی شود.

به قول ظهوری ترشیزی، شاعر بزرگ این دوره، هرکه یک بیت یا یک مصراع هم بگوید شاعر است.

همین نگاه باعث شد تا در برخی منظومه‌های چند هزار بیتی نیز هر بیت مستقل از ابیات دیگر بدرخشد و ابیات و مصرع‌ها بر کلیت داستان و روایت غلبه کنند. در این شرایط انتظار می‌رفت که قالب‌های کوتاهی چون رباعی رونق پیدا کنند اما به جای آن رویکرد کمینه‌گرا در قالب‌های دیگر از جمله قصیده وارد شد.

در سبک هندی غزل پرکاربردترین قالب است اما از بین شاعران این سبک تعدادی‌شان بر قالب رباعی تمرکز یافتند که بیدل دهلوی و فیض کاشانی از آن جمله‌اند.

کاشانی خود درباره‌ی ارجحیت قالب رباعی گفته است:

گه در غزلم سخن کشد جانب راز
گاهی به قصیده می‌شود دور و دراز
نازم به رباعی سخن کوته کن
تا باز شود به حرف لب، بندد باز

 

فکری مشهدی، شاعر دیگر این دوره آنقدر به سرودن رباعی گرایش داشت که لقب «میر رباعی» گرفته بود.

 

اشتراک مصراع‌ها یکی از ویژگی‌های رباعیات و نیز رباعیات دوره‌ی سبک هندی است. بعضی از این مصارع مشترک، ضرب‌المثل بوده‌اند، از آن جمله: کافر همه را به کیش خود پندارد، گل بود به سبزه نیز آراسته شد، سالی که نکوست از بهارش پیداست.

نباید از نظر دور داشت که انتساب ابیات به سرایندگان مختلف در قالب رباعی (و نیز دو بیتی) بیش از دیگر قالب‌های شعری رواج داشته است. کوتاهی قالب رباعی و انتشار شفاهی آن گاه سبب شده نام شاعر فراموش شود و رباعی با توجه به حال و هوای مفهومی‌اش به یکی از بزرگان رباعی‌سرا منسوب شود.

به قول استاد باستانی پاریزی، رباعی ملک مشاع شاعران است.

 

در پایان شما را به رباعیات زیبایی از این کتاب مهمان می‌کنیم.

 

خون گشت مرا ز هجر یاران دیده
زین غم شده چون سیل بهاران دیده
گر دست به من زنند می‌ریزد اشک
مانند درخت‌های باران دیده

قپلان بیک

 

بر درگه خلق بندگی ما را کشت
هر سو پی نان دوندگی ما را کشت
فارغ نشویم یک دم از فکر معاش
ای مرگ بیا که زندگی ما را کشت

واعظ قزوینی

فروشگاه اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود