جادهٔ «دین» گاهی به سوی حکومت متمایل شده و گاهی درست در نقطهٔ مقابل آن بوده است. در بعضی نقشه‌ها هم دین و حکومت دو جادهٔ موازی بی‌ربط به یکدیگر هستند و مسافران هر راه مسیر خودشان را می‌روند و کاری به دیگری ندارند. چندین قرن است که متفکران ذره‌بین به دست در جست‌و‌جوی پیدا کردن بهترین راه هستند و می‌پرسند: دین و حکومت باید چه نسبتی با هم داشته باشند تا ما در مسیر رستگاری و سعادت قرار بگیریم و در آن بتازیم؟ متفکران اسلامی هم با همین مسئله درگیر شدند و تلاش کردند تا به این پرسش اساسی جواب بدهند.

از زمان صدر اسلام تا به امروز دربارهٔ نسبت دین و حکومت اختلاف نظر بوده و هر گروه دیگری را «کافری» و «معاند» یا «ناآگاه» می‌خوانده است. شرح این کشمکش‌ها و سابقه‌اش خودش مثنوی هفتاد من است اما پاسخ‌های دو چهرهٔ سرشناس هنوز هم بر زندگی ما اثر می‌گذارد: امام محمد غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی. از این دو متفکر یکی در قرن پنجم زندگی می‌کرده و سنی بوده و دیگری شیعه و متولد قرن هفتم بوده است اما با دو قرن اختلاف هر دو به مسئله واحدی پرداختند.

کتاب «رابطهٔ دین و سیاست» با عنوان فرعی «تفسیرهای امام محمد غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی از پیوند دین و سیاست» مفصلاً به آرای این دو متفکر تاثیرگذار و شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان می‌پردازد. این کتاب در واقع پایان‌نامهٔ دکتری ایرج میر است اما  تقسیم‌بندی کتاب از منطق پایان‌نامه کمی فاصله گرفته و خواندنی شده است.

کتاب از چهار بخش اصلی تشکیل شده است. بخش اول «کلیات» پژوهش است و علاوه بر طرح مسئله و بیان پیش‌فرض‌ها، مفاهیمی مانند «هرمنوتیک» و «دین» و «تبارشناسی» را نیز توضیح می‌دهد و کار فهم کتاب را راحت‌تر می‌کند.

بخش دوم به «مباحث نظری درباره رابطه دین و سیاست» می‌پردازد و در آن هم از ده دلیل عمدهٔ طرفداران پیوند دین و سیاست می‌نویسد و هم ۲۳ استدلال عام  جدایی دین از سیاست را مطرح می‌کند که از این ۲۳ دلیل ۹ دلیل مختص به پیوند دین اسلام با حکومت است.

بخش سوم «تفسیرهای امام محمد غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی از نظریه پیوند سیاست و دین» را جداگانه تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که هر دو صراحتاً به پیوند دین و سیاست قائل هستند و «درون مایه و مضمون هر دو تفسیر اقتدارگرایانه است.»

بخش چهارم با عنوان «سنجش عوامل» به تفاوت‌های میان آرای این دو متفکر می پردازد و تفاوت‌ها را در سه ساحت مختلف «پیش فهم‌های بنیادین» و «علایق متفاوت» و «عوامل سیاسی و اجتماعی» نشان می‌دهد.

«رابطهٔ دین و سیاست» حاصل پژوهش ایرج میر است و نشر نی آن را روانه بازار کرده است.

مجلهٔ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود