دکتر محمد علی همایون کاتوزیان برای جامعه ایران یک تعبیر جالب و البته عجیب دارد: جامعه کوتاه مدت یا جامعه کلنگی

اما  جامعه کوتاه مدت یا جامعه کلنگی یعنی چه؟

کاتوزیان اعتقاد دارد جامعه ایران در طول تاریخش در مقایسه با جامعه اروپایی، جامعه ای «کوتاه مدت» بوده است. در جامعه ایران شاهد تداوم و استمرار نیستیم؛ مثلا طبقه اشراف با قدمت چندصد ساله ای وجود ندارد، که در ملک خود زراعت کند، پسر یک نفر اشرافی معلوم نبود اشرافی بشود، نوه اش که دیگر هیچ؛ پسر شاه هم معلوم نبود شاه بشود. او به نقل از فتحعلی شاه قاجار اشاره کرد که به سر جان ملکم که در مقابل قدرتش به تعجب افتاده بود، گفته بود من با این میزان قدرت، نمی دانم پس از مرگم چه کسی جایم می‌نشیند!

homayoun_katouzian_1

کاتوزیان به نکته جالبی اشاره می کند و می گوید نمودهای این فضای کوتاه مدت، در زبان ایرانی نیز تسرّی یافته و این که می شنویم مثلا گفته تا ۲ سال دیگر « کی مرده؟ کی زنده؟»، از آثار زیستن در چنین فضایی است، که حتی امیدی برای ثبات تا ۲ سال آینده هم وجود نداشته است.

اما چرا جامعه کلنگی؟
در ایران پدیده‌ها و بویژه ساختمان‌ها ۲۰ یا ۳۰ ساله کلنگی نامیده و ویران می‌شوند و بناهای جدید جایگزینشان می‌شود.

از آنجا که‌ تداوم‌ درازمدتی‌ در میان‌ نبوده‌، جامعه‌ ایران در فاصله‌  دوره‌‌های کوتاه،‌ تغییراتی‌ اساسی‌ به‌ خود دیده‌ و به‌ این‌ ترتیب‌ تاریخ‌ آن بدل‌ به‌ رشته‌ای‌ از دوره‌های‌ کوتاه‌مدت‌ به‌هم‌پیوسته‌ شده‌ است. نشانه‌های‌ ماهیت‌ کوتاه‌مدت‌ جامعه‌ در سراسر تاریخ‌ دیرینه‌ ایران‌، خواه‌ دوران‌ پیش‌ از اسلام‌ و خواه‌ دوران‌ اسلامی‌، یافت‌ می‌شود.

ما ایرانیان هرازچند گاهی با یک دگرگونی بنیادی در نظام سیاسی، تمام دستاورد‌ها و تجربه‌های سازنده و سرمایه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی را که در دوران پیش از آن داشته‌ایم، نابود می‌کنیم و همه‌چیز ناگهان به نقطه صفر و آغازین آن بازمی‌گردد. این به آن معنا است که ما هراز‌چند ‌گاهی عمارتی نو می‌سازیم؛ اما پس از مرور زمان (معمولا ۲۰ یا ۳۰ سال) این ساختمان نو به‌عنوان عمارتی کلنگی و کهنه، ویران و نابود (صاف) می‌شود.

برای بیشتر آشنا شدن با نظریات جالب دکتر کاتوزیان پیشنهاد می کنیم کتاب ایران جامعه کوتاه مدت را بخوانید.

این کتاب مجموعه چهار مقاله است که خواندن شان کمتر از دو روز وقت شما را می‌‌گیرد.

چهار مقاله‌ای که در این کتاب می خوانید هریک به نوعی مشکلات تاریخی توسعه ی اقتصادی و سیاسی ایران را بررسی می کند. فقدان امنیت برای مالکیت خصوصی و در نتیجه عدم انباشت سرمایه در دست بخش خصوصی، انحصار ثروت و قدرت اقتصادی در دست حکومت ها که خود به انحصار قدرت سیاسی می انجامید و سرعت و شدت تحولات سیاسی و اجتماعی که جامعه را از چهارچوب قانونی باثبات که لازمه ی رشد و توسعه ی اقتصادی است محروم می کرد، در دو مقاله اول بررسی می شود. تلاش برای استقرار قانون و نظم قانونی که به انقلاب مشروطه انجامید و علل ناکامی ها و کمبودهای این جنبش مضمون مقاله ی سوم است و در مقاله ی چهارم که به معنایی دنباله ی مقاله سوم است شرحی از زندگی و آثار ملک الشعرای بهار می خوانیم که از کوشندگان راه مشروطه بود و انسانی فرهیخته و آزادی خواه و متجدد که می کوشید در فضای بسته و خطرخیز دیکتاتوری در عین وفادارماندن به آرمان های خود از تندروی های ویرانگر بپرهیزد و در محیطی که کمتر کسی هوادار اعتدال و خرد بود به اعتدالی خردمندانه برسد.

فروشگاه اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود