اگر از این روزهایی که می‌آیند، جان سالم به‌در ببریم شاید بتوانیم به فرزندانمان بگوییم ما «بزرگ‌ترین بحران پس از جنگ جهانی دوم» را به چشم دیده‌ایم. هر چند، چنان جهان نابرابری ساخته‌ایم که حتی اگر از پس کرونا هم بربیاییم احتمالاً به تیر دیگری هلاک می‌شویم و فرصت زندگی کردن پیدا نمی‌کنیم. فکر کردن دربارهٔ کرونا فقط اندیشیدن به یک ویروس نیست، کرونا از مرزهای پزشکی فراتر رفته است و ناکارآمدی‌های اجتماعی و اقتصادی را به روی ما آورده است.
ویروس کرونا به نقطهٔ عطف جهان ما تبدیل شده است و احتمالاً وقتی بخواهیم تاریخ را بخوانیم باید همه چیز را به پیش و پس از کرونا تقسیم کنیم. در همین چند ماهی که از عمر همه‌گیری این ویروس گذشته است، توجه نظریه‌پردازانی چون ژیژک را هم به خودش جلب کرده است.

معرفی کتاب «عالمگیر»: کووید ۱۹ و اسلاوی ژیژک

کتاب «کرونا، ویروسی سیاسی یا اجتماعی؟» به بخشی از مهم‌ترین ابعاد این وضعیت جدید پرداخته است.

این کتاب از ۶ فصل تشکیل شده است که هر کدام با یک پاراگراف «هدف» و توضیح مختصری تحت عنوان «مقدمه» شروع می‌شود و در پایان هر فصل خلاصه‌ای از آن در قالب چند جمله کوتاه آورده شده است.

نویسنده در فصل اول با عنوان «بیماری و جامعه» به سابقهٔ بیماری‌های همه‌گیری مانند سل و وبا و طاعون می‌پردازد اما به خواننده هشدار می‌دهد که وضعیت شیوع  بیماری در جامعه مدرن با قبل از آن متفاوت است و هم‌اکنون در شرایط خاصی هستیم که ربط چندانی به تجربیات مشابه بشر نداشته است. نویسنده این تفاوت را به مدد جمع‌آوری آرای سه جامعه‌شناس نشان می‌دهد. مثلاً نیکولاس لومان در تشریح وضیت می‌گوید:

 

دو تغییر مهم ساختاری در جهان در حال وقوع است: اول این که جهان مدرن دارای پیچیدگی غیرقابل مدیریت است و دوم این که در جهان مدرن، خطر کاهش یافته ولی  به جای آن ریسک بیشتر شده است (ص: ۱۹)

فصل دوم با عنوان «کرونا و جامعه» از چیستی کرونا و ظهورش شروع می‌کند و بعد آن را در بستر شرایط اجتماعی و نظام بهداشت همگانی قرار می‌دهد. وقتی کرونا را از چشم‌انداز جامعه‌شناسی ببینیم معلوم می‌شود که همه به یک اندازه از شرایط فعلی تاثیر نمی‌گیرند و پروتکل‌های بهداشتی برای برخی فقط به معنای محدود شدن مناسبات اجتماعی نیست بلکه از دست رفتن تمام و کمال درآمدشان است.

«تاثیرات و پیامدهای کرونا» موضوع فصل سوم است. این تاثیرات بیش از آن‌که زاییدهٔ بیماری باشند، حاصل «جهانی شدن و گسترش انواع فناوری ارتباطات است» این تاثیرات هم بعد اقتصادی دارند و هم بعد روانی و اجتماعی. بعضی از این تاثیرات که کتاب مختصراً به آن‌ها پرداخته است، عبارتند از «تغییر در مفهوم مرگ» و «ناامیدی و استیصال» و «بروز آسیب‌های اجتماعی» و «رشد تقدیرگرایی» و «گسترش شکاف طبقاتی» و «ناهنجاری‌های اجتماعی».

فصل چهارم با نام «کرونا و جنگ بیولوژیک» بر شایعهٔ عمدی بودن انتشار ویروس کرونا تمرکز می‌کند و این بررسی را با گردآوری تاریچه جنگ بیولوژیک شروع می‌کند.

همانطور که از نام فصل پنجم یعنی «کرونا و چالش‌های سرمایه‌داری» برمی‌آید، نقش اقتصاد نئولیرال در ایجاد شرایط موجود بررسی شده است و نشان می‌دهد آن چه از سر می‌گذرانیم چندان هم ناگزیر نبوده  بلکه تبعات ساختن «جامعه‌ای طبقانی است که در برابر ویروس کرونا به زانو درآمده است.» به عبارت دیگر، «بحران کرونا بحران نظم سرمایه‌داری است و نه بحران جامعه انسانی.»

آخرین فصل نشان می‌دهد که ویروس کرونا و مدیریت نئولیرال این بحران بلای جان دموکراسی شده است وفضای عمومی را خالی‌تر از همیشه کرده است. از طرف دیگر، فضای مجازی هم بیشتر در جهت کنترل و نظارت است چون این دولت‌ها هستند که «نبض اینترنت را در اختیار دارند و حالا به نظر می‌رسد نوعی استبداد مجازی سرکوبگر در حال شکل‌گیری است.»

«کرونا، ویروسی سیاسی یا اجتماعی؟» حاصل پژوهش اسماعیل شیرعلی است و نشر اندیشه احسان آن را منتشر کرده است.

 

مجلهٔ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود