مرداد فقط نام ماهی در نیمه گرم تابستان نیست؛ یادآور کودتایی است که آثارش تمام نشده و بازخوانی آن همچنان ادامه دارد. گروه‌های سیاسی مختلف ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ را به نام‌های متفاوتی می‌خوانند؛ برای بسیاری کودتایی دردناک علیه مصدق و مردم بود که اندوه آن پس از بهت کودتا خود را درشعرها نشان داد اما برای برخی دیگر یک برکناری ساده بود که بیش از حد بزرگ شده است. پژوهشگران هنوز در جست‌و‌جوی اسناد جدید درباره ۲۸ مرداد و ارائه خوانش‌های نو از اسناد قدیمی هستند.

کتاب «پشت پرده کودتا: اوباش، فرصت‌طلبان، ارتشیان، جاسوسان» جدیدترین تلاش برای فهم آن چیزی است که تاریخ ما از سر گذرانده و تقریباً همزمان با سالگرد این حادثه منتشر شده است. علی رهنما پیش‌تر هم درباره این برهه مهم از تاریخ نوشته بود؛ کتاب «نیروهای مذهبی بر بستر حرکت نهضت ملی» تحولات درونی نیروهای مذهبی را بررسی می‌کرد.

علی رهنما در آخرین پژوهش خود به مطالعه شرایط داخلی و خارجی پرداخته است که دولت مصدق را سرنگون کرد. او نمی‌خواهد به مصدق یا دولتش نمره رد یا قبولی بدهد بلکه می‌خواهد واکنش‌های دو طرف این حادثه مهم تاریخی را ارزیابی کند. یک سوی این ارزیابی باید مصدق و یارانش باشد و سوی دیگر آن مخالفانش که از ارتشیان بودند تا چماق‌داران. کتاب در فصلی جداگانه به نقش اوباش و چماق‌دارانی مانند طیب و طاهر حاج‌رضایی پرداخته که یکی از موضوعات جنجالی این سال‌ها بوده است.

در آخرین فصل با پرسش «خروج مصدق؛ کودتا یا انتقال قانونی قدرت» مواجه می‌شویم. نویسنده تلاش می‌کند تا با تحلیل بازیگران این صحنه و به‌کارگیری اسناد تاریخی، تکلیف خوانندگان را برای نامیدن ۲۸ مرداد مشخص کند تا معلوم شود که باید آن را کودتا بنامیم یا قیام ملی یا چیزی دیگر؟  نویسنده سعی کرده تا وقایع را بدون جانبداری روایت کند تا برچسب مصدقی یا ضدمصدقی نخورد و او را تنها در مسند پژوهشگر بشناسند و بخوانند.

مجلۀ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود