ادبیات فرانسه چهرهٔ جهانی دارد. آثاری که در دل این سنت زاده شدند تا دوردست‌ها رفتند و به زبان‌های مختلفی ترجمه شدند و بارها نوبل ادبی را به نام خود زدند. زبان فرانسوی هم‌پای قدرت گرفتن این کشور قوی شد و تا دهه‌ها زبان روشنفکری جهان بود. تا جایی که حتی بعضی از نویسندگان غیرفرانسوی ترجیح می‌دادند آثارشان را به این زبان پرمخاطب بنویسند. حالا هم که فرانسه از آن اوج دوران استعمارگریش پایین آمده و زبان انگلیسی جایش را اشغال کرده است، همچنان میراث‌دار ادبیاتی است که نمی‌توان به‌راحتی از کنار آن گذشت.
بعضی از رمان‌ها و نمایشنامه‌های فرانسوی در ایران بارها خوانده شدند و منبع الهام‌بخش نویسندگان ما بودند. در ایران حتی آدم‌های بی‌خبر از دنیای ادبیات هم دستکم یکی دو نویسندهٔ فرانسوی را می‌شناسند و چیزی از آن‌ها خوانده‌اند.

کتاب چه می‌گوید؟

کتاب «ادبیات فرانسه» تاریخچهٔ مفید و مختصر این سنت طولانی است. کتابْ سنت ادبیاتِ فرانسه را در بستر سیاسی و اجتماعی خاص این کشور قرار می‌دهد و نشان می‌دهد بحران‌های اجتماعی و نقاط عطف تاریخی -مانند قرون وسطا و و دورهٔ روشنگری و انقلاب- چه تاثیری بر ادبیات این کشور داشته است.

نویسنده برای روشن کردن تاثیرگذاری‌های متقابل ادبیات و زمینی که ادبیات در آن قد می‌کشد از شخصیت‌های ادبی شروع می‌کند. همین نقطهٔ شروع باعث شده است تا کتاب گرفتار آن لحن خشک و خسته‌کنندهٔ تاریخ‌نویسی‌های ادبی نشود و خواننده را با تاریخ‌ها یا ذکر سلسله‌وار حوادث سیاسی و اجتماعی سرگردان نکند.

کتاب بررسی ادبیات فرانسه را از قرن یازدهم شروع می‌کند و به جنگ جهانی دوم ختم می‌شود و شخصیت‌های اصلی ادبی هر دوره یا همان پروتاگونیست‌ها را نام می‌برد و تحلیل می‌کند. مثلاً بعد از خواندن کتاب می‌فهمیم که در قرون وسطا شخصیت «گرگینه» به‌دنیا آمد و در دورهٔ رنسانس «غول‌ها» زاده شدند.

تاریخ سیاسی و اجتماعی برای نویسندهٔ کتاب سرنخ‌هایی هستند تا ادبیات فرانسه را بهتر بفهمد و بفهماند. تاکید اصلی کتاب بر شخصیت‌ها و قهرمان‌های داستان‌ها است و حوادث سیاسی را به مختصرترین شکل ممکن توضیح می‌دهد. مثلاً فصل «در بحبوحهٔ انقلاب» با تک‌گویی شخصیت یکی از نمایشنامه‌ها شروع  می‌شود و سپس نویسنده اضافه می‌کند که باید این تک‌گویی را «نماد هیجان جامعه فرانسه دانست که به انقلاب منجر شد»:

فکر می‌کنی چون ارباب بزرگی هستی، پس نابغه‌ای!..به اشراف‌زادگی و ثروت و مرتبه و املاکت می‌بالی! برای به دست آوردن این مال و منال چه کرده‌ای؟ هیچ، فقط زحمت به دنیا آمدن را کشیده‌ای، وگرنه یک انسان خیلی معمولی هستی! (ص: ۶۳)

 

اگرچه این کتاب متون را در بستر تاریخی بررسی می‌کند اما نویسنده از امکان برخورد آن‌ها با یکدیگر پس از گذشت قرن‌ها هم می‌گوید. چیزی شبیه همان مجموعهٔ نیلوفر‌های آبی کلود مونه:

 

نیلوفرهای هر کدام ریشه‌ای جداگانه در خاک و در عمق مرداب دارند اما طوری روی ساقه‌هایشان سنگینی می‌کنند که برگ‌ها و گل‌هایشان جا‌به‌جا می‌شوند و با سطح آب تماس پیدا می‌کنند. همانطور که آثار لو کلزیو از خلال قرن‌ها با آثار برناردن و مونتنی تلاقی می‌کنند (ص: ۱۳۵)

کتاب علاوه بر منابع و نام‌نامه برخی از اصطلاحات ادبی مانند «رمان رودخانه‌وار» و «مکتب نگاه» را در دو صفحه به اختصار توضیح داده است. «ادبیات فرانسه» نوشتهٔ جان د.لاینز یکی از کتاب‌های مجموعهٔ کهربای نشر فنجان است که مریم دادخواه آن را ترجمه کرده است. این مجموعه تلاش می‌کند تا میراث ادبی کشورهای مختلف را با زبانی روان و ساده به دست خوانندگانش برساند.

 

 

مجلهٔ اینترنتی ۳۰بوک

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود