انسان در جستجوی معنا

کتاب «انسان در جستجوی معنا» (Mans Search for Meaning) اثری ارزشمند و تکرارنشدنی از ویکتور اِمیل فرانکل (Victor Frankel) روان‌پزشک و بازماندهٔ هولوکاست است که در سال 1946 منتشر شد. ویکتور فرانکل این کتاب را بر حسب تجربیات خودش به عنوان یک زندانی در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها در طول جنگ جهانی دوم نوشت و به شرح روش روان‌درمانی خود که شامل خلق معنا از دردها و رنج‌ها و آسیب‌ها به منظور تحمل راحت‌تر درد و زندگی هدفمند است پرداخت. ویکتور فرانکل در این کتاب از زندگی در اردوگاه‌های کار اجباری روایت‌هایی صریح، قاطع و کاملاً صادقانه به‌دست می‌دهد. توصیف فرانکل از جنبه‌های عاطفی، معنوی و اجتماعی تجربه‌‌های شخصی خودش و همچنین سایر زندانیان بسیار انسانی و قابل لمس است. درس‌های فرانکل در کتاب انسان در جستجوی معنا شاید مهم‌ترین درس‌های زندگی باشد. 

«انسان در جستجوی معنا» یکی از مشهورترین کتاب‌های روان‌شناختی در سرتاسر جهان است. ویکتور فرانکل، متخصص مغز و اعصاب اتریشی و بازماندۀ فجایع هولوکاست این کتاب را نوشته است. به گفتۀ فرانکل، این‌که یک زندانی چقدر دوام بیاورد بسیار بستگی به نحوۀ تصور آینده در ذهنش دارد. ویکتور فرانکل در این کتاب به این سؤال پاسخ داده است که زندگی روزمره در یک اردوگاه کار اجباری چگونه در ذهن یک زندانی عادی منعکس شده است؟  بخش اول کتاب تحلیل فرانکل از تجربیاتش در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌هاست در حالی‌که بخش دوم، ایده‌های فرانکل دربارۀ معنا و نظریه‌اش به نام لوگوتراپی است. 

انسان در جستجوی معنا کتابی ساده و درعین‌حال عمیق و تأمل برانگیز است. فرانکل بنیان‌گذار مکتب روان‌شناسی معنادرمانی یا لوگوتراپی است و این کتاب در دستۀ روان‌شناسی وجودی قرار می‌گیرد. کتاب‌ها و سخنرانی‌های فرانکل که چندین مرتبه جایزه برده‌اند الهام‌بخش‌ترین آثار در زمینۀ یافتن معنای زندگی و رنج هستند. انسان در جستجوی معنا پس از انتشار ارزش و توجه بالایی را نصیب خود کرد. علت این امر آن است که فرانکل در نقل خاطرات خودش از اردوگاه‌های کار اجباری آشوویتس با بیانی منطقی و شیوۀ مستقیم و گزارشی سبک رئالیستی به کتاب می‌بخشد و رنج و درد عمیقی که در آنجا تجربه کرده است را به‌صورت ساده توصیف می‌کند.

فرانکل به زبان ساده، اهمیتِ یافتن و پرورش معنا و هدف در زندگی را توضیح داده است و این‌که چگونه انجام این کار - به رغم آزمون‌ها و سختی‌های زندگی - می‌تواند به هر یک از ما قدرت بقا بدهد. 

«انسان در جستجوی معنا» یک اثر غیرداستانی است که در دو نیمهٔ مختلف نوشته شده است. نیمهٔ اول تجربیات دست اول و مستقیم فرانکل از زندگی در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌هاست و در نیمهٔ دوم با تکنیک روان درمانی فرانکل به نام لوگوتراپی آشنا خواهید شد. فرانکل برای نقل خاطراتش از اردوگاه نازی‌ها از روایت خطی پرهیز می‌کند و بیشتر بر بیان این موضوع متمرکز است که چگونه مبارزات روزمرۀ زندگی اردوگاهی بر وضعیت روحی زندانیان تأثیر می‌گذاشت. لذا، او تنها زمانی که بتواند از تجربیاتش به‌عنوان مدرکی بر نظریه‌های روان‌شناختی‌اش استفاده کند جزئیات آن را بازگو می‌کند. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

از زمان انتشار «انسان در جستجوی معنا» در سال ۱۹۴۶، این اثر با استقبال چشمگیری از سوی خوانندگان و منتقدان مواجه شده است. برخی از افتخارات و جوایز آن عبارت‌اند از:

انسان در جستجوی معنا لحنی صمیمی و ساده دارد و به ‌دور از اصطلاحات پیچیده و کلمات سخت روان‌شناسی است. این کتاب بر روی اندیشه و سبک زندگی شما تأثیر مثبت بسیار زیادی می‌گذارد و بسیاری این کتاب را اثری تکرارنشدنی دانسته‌اند. خواندن این کتاب برای هرکسی که معنای زندگی‌اش را گم‌کرده و خیال می‌کند که پایان زندگی‌اش فرارسیده و ناامیدی گریبانش را گرفته است توصیه می‌شود. انسان در جستجوی معنا، کتابی است که اگر با توجه و مستمر خوانده شود به‌احتمال زیاد می‌تواند راه حلی برای احساس افسردگی خوانندگان باشد. انسان در جستجوی معنا دریچه‌ای جدید از معنا و خرد را به زندگی شما باز می‌کند و امید به زندگی را در وجودتان افزایش می‌دهد. این کتاب ارزشمند را باید چندین و چند بار مطالعه کرد تا بتوان ارزش واقعی آن را دریافت و تمام نکات ارزشمندش را آموخت.

کتاب «انسان در جستجوی معنا» را بخوانید، چون لحنی صمیمی و ساده دارد و به ‌دور از اصطلاحات پیچیده و کلمات سخت روان‌شناسی است. این کتاب بر روی اندیشه و سبک زندگی شما تأثیر مثبت بسیار زیادی می‌گذارد و بسیاری این کتاب را اثری تکرارنشدنی دانسته‌اند. خواندن این کتاب برای هرکسی که معنای زندگی‌اش را گم‌کرده و خیال می‌کند که پایان زندگی‌اش فرارسیده و ناامیدی گریبانش را گرفته است توصیه می‌شود. اگر این کتاب را با توجه و مستمر بخوانید به‌احتمال زیاد می‌تواند راه حلی برای احساس افسردگی‌تان پیش روی شما بگذارد. 

ویکتور فرانکل در 26 مارس 1905 به دنیا آمد و در 2 سپتامبر 1997 درگذشت. او نویسندۀ کتاب مشهور «انسان در جستجوی معنا» است و این کتاب که تجربیات شخصی خود نویسنده است، خود شرح وقایع و گواهی بر وجود هولوکاست است که نازی‌ها تلاش کردند مدارک آن را از بین ببرند. فرانکل به‌عنوان بنیان‌گذار معنادرمانی یا لوگو تراپی شناخته می‌شود که نوعی مشاورۀ وجودی است. این کتاب تحسین شده تجربیات فرانکل را به‌عنوان یک زندانی در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها در طول جنگ جهانی دوم بازگو می‌کند و در نیمۀ دوم مفاهیم معنادرمانی و تحلیل وجودی را توصیف می‌کند. لوگو تراپی که گاهی از آن به‌عنوان روان‌شناسی فرانکلی هم یاد می‌شود، پس از مکتب روانکاوی زیگموند فروید و مکتب روان‌شناسی فردی آلفرد آدلر، مکتب سوم وین نامیده می‌شود. وین، پایتخت اتریش، زادگاه بسیاری از دیدگاه‌های روان‌درمانی 12دنیای مدرن غرب است. برخلاف بسیاری از اگزیستانسیالیست‌های اروپایی، فرانکل بدبین نبود و درست همان‌طور که آدلر مکتب روان کاوری فروید را به‌خاطر تعارضات دیدگاه نظری متفاوتی ترک کرد، فرانکل «اصل لذت» فروید و «اراده قدرت» آدلر را به‌عنوان انگیزۀ اصلی زندگی رد کرد و عوض آن استدلال کرد که «معنا طلبی» انگیزۀ اصلی انسان است.

انجمن پزشکی آمریکا، انجمن روانپزشکی آمریکا و انجمن روان‌شناسی آمریکا لوگو تراپی فرانکل را رسماً به‌عنوان مکتبی علمی مبتنی بر روان‌درمانی به رسمیت شناختند. انجمن مشاوره انسان‌گرایانه که بخشی از انجمن مشاوره آمریکاست، صراحتاً فرانکل را پیش‌گامی معرفی می‌کند که در توسعه مشاوره انسان‌گرایانه مؤثر بوده است. فرانکل بعداً اظهار کرد که کتابی که جزئیات تجربیات در اردوگاه‌های کار اجباری را شرح می‌دهد از او تراوش می‌کند. وی در ابتدا قصد داشت که انسان در جستجوی معنا را به‌صورت ناشناس منتشر کند و تنها بعد از اصرار زیاد دوستانش اجازه داد تا نامش روی کتاب چاپ شود و توضیحی دربارۀ لوگو تراپی اضافه کرد. 

گوردون آلپورت از دانشگاه هاروارد (روان‌شناسی برجسته که امروزه به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران روان‌شناسی شخصیت شناخته می‌شود) خاطرنشان کرد که فرانکل، برخلاف بسیاری از اگزیستانسیالیست‌های اروپایی، بدبین نبود بلکه به‌عنوان فردی که رنج بسیار زیادی را تجربه کرده بود، دیدگاهی بسیار امیدوارکننده از ظرفیت افراد برای فراتر رفتن از مشکلات و معضلات خود داشت. پس از پایان جنگ جهانی دوم، فرانکل در بیمارستان پولیکلینیک در وین به‌عنوان رئیس بخش اعصاب استخدام شد. در این مدت، وی مدرک دکترای (دوم) فلسفه را از دانشگاه وین گرفت. پایان‌نامه او بررسی رابطه روان‌شناسی و دین بود. در آن، فرانکل استفاده از گفتگوی سقراطی (گفتمان خودیابی) را با مراجعان تشویق کرد تا به آن‌ها کمک کند تا با ناخودآگاه ذهنی (روحانی) خود تعامل داشته باشند. این پایان‌نامه در نهایت تبدیل به کتابی شد که در سال 1948 به زبان آلمانی منتشر شد و نسخۀ انگلیسی‌زبان آن در سال 1975 با عنوان خدای ناخودآگاه: روان‌درمانی و الهیات منتشر شد.

دکتر فرانکل در کتاب «انسان در جستجوی معنا» از تجربه‌ای می‌گوید که منجر به کشف لوگوتراپی شد. او که در مدت زمان طولانی در اردوگاه کار اجباری زندانی بود و هیچ‌چیز جز تن برهنه برایش باقی نمانده بود و همسر و حتی پدر، مادر و برادرش را در کوره‌های آدم‌سوزی نازی‌ها از دست داد. با وجود تمام سختی‌ها و مشقت، از دست‌رفتن تمام دارایی‌ها و زندگی‌اش، چگونه زندگی را قابل زیستن می‌دانست؟ حرف‌های این روانپزشک که خودش شخصاً با چنین مشقت‌هایی روبه‌رو شده است، ارزش خواندن دارد.

این کتاب یک روایت دو قسمتی است، نیمۀ اول کتاب که بر روی سرگذشت خود ویکتور فرانکل متمرکز است به‌صورت داستانی نوشته شده و فوراً شما را جذب می‌کند. نیمۀ دوم کتاب شامل درس‌هایی از مبارزات فرانکل است که در هر کجای دنیا قابل اجراست. در همین نیمۀ دوم کتاب فرانکل با موفقیت غیرممکن‌ها را انجام داده است، پس از به اشتراک گذاشتن روایتش از زندگی در اردوگاه کار اجباری، او به خواننده یاد می‌دهد که چطور باید از تجربیاتش بیاموزد.

این زندگی‌نامهٔ کوتاه آموزه‌های بسیاری برای خواننده به همراه دارد. فرانکل در کتاب «انسان در جستجوی معنا» به شما می‌آموزد که چطور می‌توان از غیرممکن‌ها جان سالم بدر برد. او در این کتاب به‌عنوان یک روان‌درمانگر به شما نشان می‌دهد که چگونه می‌شود به بشر کمک کرد تا توانایی مقابله با سختی‌ها را پیدا کند. 

در روانپزشکی حالتی وجود دارد به نام «توهم رهایی؛» در این حالت فردِ محکوم تا آخرین لحظاتِ اجرای حکم اعدامش امید به بخشش و رهایی از مجازات دارد. ما هم چنین حالتی داشتیم و به رشته‌های باریکِ امید چنگ انداخته و تا آخرین لحظه امید داشتیم که اوضاع بهتر خواهد شد. همین گونه‌های سرخ و صورت‌های گرد و تُپل زندانیان دلگرمیِ بزرگی برای ما بود. نمی‌دانستیم که آنها افراد برگزیده‌ای بودند که سال‌ها از میان زندانیانی که هر روزه وارد آنجا می‌شدند گروه‌هایی را برای کار انتخاب می‌کردند. این افراد مسئول زندانیان تازه‌وارد و وسایل آنها از جمله جواهرات و چیزهای منحصربه‌فرد بودند. در این چند سال پایانی جنگ در اروپا آشویتس باید مکان بسیار عجیبی شده باشد. جواهرات و نقره‌جات منحصربه‌فرد، پلاتین و الماس، نه‌تنها در انبارهای بزرگ، بلکه در دست اس‌اس‌ها هم دیده می‌شد.

در آلونکی که حداکثر ظرفیتش حدود دویست نفر بود، هزاروپانصد نفر را به‌زور جای داده بودند. سرما و گرسنگی به شدت فشار می‌آورد و به دلیل ازدحام جمعیت حتی جا برای چمباتمه‌زدن بر روی زمین هم وجود نداشت چه برسد به دراز کشیدن و استراحت کردن. چهار روز بود که فقط تکه نان کوچکی خورده بودیم. با این حال می‌شنیدم که تعداد از زندانیان ارشد و مسئولِ آلونک بر سر گیرهٔ کرواتی که از الماس و پلاتینیوم ساخته شده بود با گروه پذیرایی چانه می‌زدند؛ و درنهایت همهٔ غنایم با مشروب مبادله می‌شد.