از خشم و هیاهو تا سمفونی مردگان

کتاب‌هاي «از خشم و هياهو» و «سمفوني مردگان» از جمله رمان‌هايي هستند که در ادبيات ايران و جهان بسيار ستوده شده‌اند. هر دو رمان ذهن و زمان جامعه خويش را به تصوير مي‌کشند و به چرايي‌هاي بسيار راه مي‌برند. اين کتاب تأملي است بر زمان و ذهن در اين دو اثر، نويسند? گزاره‌هاي جامعه‌شناختي هر دو اثر را مي‌کاود و با رمزگشايي از استعاره‌ها و مجازها، مخاطبان را به تأملي ديگر و به بازخواني هر دو رمان دعوت مي‌کند. سال 1889 در تاريخ فلسفه، سال تعيين‌کننده‌اي است. در اين سال «برگسون» نخستين اثر خود را با عنوان داده‌هاي بي‌واسط? وجدان منتشر ساخت که رسال? دکتراي او بود. در اين اثر براي نخستين بار، برداشتي تازه از مقول? زمان مطرح شد. برگسون به دو گون? زمان باور داشت. نخست زمان دروغين، رياضي، مکانيکي يا بدل زمان که وي آن را زمان تقويمي مي‌ناميد، زماني که ساعت آن را نشان مي‌دهد. و زمان ارزشي و کيفي که او آن را زمان حقيقي مي‌خواند و به باورش همان حرکت عقربه‌هاي ذهن آدمي است. نخستين زمان، امري بيروني است و تقويم، حرکت زمين، سيارات و اجرام آسماني آن را تعيين مي‌کند و دومين زمان، روندي دروني، ذهني و رواني است. وقتي مي‌انديشيم، برگذشته‌اي حسرت مي‌خوريم، به کشف و شهودي مي‌رسيم، به ارزيابي پندار، گفتار و کردار خود در آيين? جان مي‌پردازيم، با زمان حقيقي سروکار داريم و چون اجازه مي‌دهيم زمان بيروني و تقويمي بر ما عارض شود بي‌آن‌که مجالي براي درنگ فلسفي، چالش جسم با جان، رويارويي درون با بيرون و مواجه? زمان کمي و کيفي داشته باشيم، بي‌گمان، معروض زمان تقويمي شده‌ايم. کتاب «از خشم و هياهو تا سمفوني مردگان» سعي در مقايسه و تطبيق اين زمان‌ها دارد.