باغ های تسلا

کتاب «باغ‌های تسلا» (The Gardens of Consolation) اولین رمان پریسا رضا (Parisa Reza) نویسندهٔ ایرانی-فرانسوی است که ابتدا در سال ۲۰۱۵ به زبان فرانسوی در پاریس منتشر شد. این رمان که ۲ جایزهٔ معتبر دریافت کرده داستان زوجی است که ازدواج کرده و به تهران نقل‌مکان می‌کنند. آن‌ها خودشان بی‌سواد ولی پسرشان بسیار باهوش است و شاهد تغییرات قدرت در ایران هستند و پسرشان از پیروان سیاستمدار محمد مصدق می‌شود. 

«باغ‌های تسلا» رمانی گسترده است که داستان زندگی چند نسل را در برمی‌گیرد و شروع ماجرای آن از سال ۱۲۹۹ آغاز می‌شود. داستان با طلا آغاز می‌شود؛ دختری ۱۲ ساله که به عقد پسری به نام سردار در می‌آید. هر دو در قمصر ساکن هستند اما سردار سر پرسودایی دارد و زمین‌هایش را به عمویش می‌فروشد و راهی تهران می‌شود و بعد از یک‌سال به قمصر برمی‌گردد تا طلا را نیز با خود ببرد. آن‌ها ابتدا چند سالی در شهر ری ساکن می‌شوند ولی بعد سردار ترجیح می‌دهد طلا را بردارد و به قلهک نقل‌مکان می‌کنند؛ قلهکی که در آن‌ سال‌ها درواقع ده کوچکی در اطراف شمال تهران بوده است.

سردار به مرور زمان ضمن گله‌داری، زمین‌های بایر و ارزان قلهک را هم می‌خرد. بهرام تنها فرزند طلا و سردار به دنیا می‌آید اما دوران نوجوانی و جوانی‌اش مصادف با روی کار آمدن مصدق، شکل‌گیری انقلاب ملی‌شدن صنعت نفت و آشفتگی‌های ایران در قرن بیستم است. در کنار تمام این‌ها نویسنده به سراغ بافت تاریخی گسترده‌تر ایران از جمله تحولات سیاسی، مدرنیزاسیون و تعامل سنت و پیشرفت رفته است. پریسا رضا در کتاب «باغ‌های تسلا» با بافتن مجموعه‌ای از احساسات انسانی، عشق، خیانت، انعطاف‌پذیری و پشیمانی در پس‌زمینه‌ تحولات اجتماعی را به تصویر کشیده و نشان می‌دهد که چگونه نیروهای تاریخی سرنوشت افراد را شکل می‌دهند. 

«باغ‌های تسلا» یک حماسهٔ چند نسلی و غنی با جزئیات فراوان است که به مطالعهٔ عمیق شخصیت‌ها با تصویری جامع از ایران در قرن بیستم می‌پردازد. پریسا رضا استادانه روایت‌های شخصی و تاریخی را در هم می‌آمیزد و خوانندگان را هم به سفری احساسی در تهران می‌برد و هم کاوشی ظریف در جامعه، سیاست و فرهنگ ایران دارد. قدرت رمان در توانایی آن در شخصی جلوه دادن عمیق رویدادهای تاریخی در مقیاس بزرگ نهفته است، در حالی که نثری غنایی، پیچیدگی اخلاقی و یک قوس روایی جذاب که مبارزات، جاه‌طلبی‌ها و انعطاف‌پذیری شخصیت‌های آن را به تصویر می‌کشد، حفظ می‌کند. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

• داستان‌سرایی چند نسلی: این رمان داستان زندگی چند نسل را در طول چندین دهه دنبال کرده و نشان می‌دهد که چگونه انتخاب‌های شخصی، جاه‌طلبی‌ها و رازها در نسل‌ها موج می‌زند. 

• عمق تاریخی و فرهنگی: پریسا رضا رویدادهای مهم تاریخ ایران، از جمله تحولات سیاسی، نوسازی و تحول اجتماعی را در هم می‌آمیزد و خوانندگان از طریق داستانی جذاب، در مورد تاریخ ایران می‌آموزند.

• شخصیت‌های پیچیده با ظرافت‌های اخلاقی: شخصیت‌های رمان نه کاملاً خوب هستند و نه کاملاً بد؛ تصمیمات آنها منعکس‌کننده تناقضات، سازش‌ها و جاه‌طلبی‌های واقعی انسان است. 

• نثر غنی و ساده: سبک نوشتاری نویسنده زنده و رسا است و هم مناظر فیزیکی روستاها و شهرها و هم مناظر عاطفی درونی شخصیت‌هایش را به تصویر می‌کشد. 

• خاطره، هویت و تاب‌آوری: فراتر از طرح داستان، رمان به چگونگی شکل‌گیری هویت توسط خاطره و چگونگی عبور افراد از فشارهای اجتماعی در حین دنبال کردن رویاهای شخصی می‌پردازد. 

از زمان انتشار «باغ‌های تسلا» در سال ۲۰۱۵، این اثر با استقبال چشمگیری از سوی خوانندگان و منتقدان مواجه شده است. برخی از افتخارات و جوایز آن عبارت‌اند از:

• رمانی چشمگیر و طورِ غلط‌اندازی آرام... که از دل شرح صمیمانه‌ی ماجراهای زندگی روستایی طلا و سردار به گشت‌و‌گذاری تمام‌عیار در ایرانِ اوایل قرن بیستم می‌رسد. نیویورک‌تایمز (New York Times)

• قصه آنجا که به‌رغم بالاوپایین‌های جاریِ مملکت، از خوشی‌های فارغ از زمان و مکانِ خانواده می‌گوید در اوج است؛ از دیگ‌های داغ گلاب و دام‌ها، از «عطر یاسمن و خاک نم‌خورده». نیویورکر (The New Yorker)

• این رمان که در عین پرمغز و اطلاعات بودن آموزنده و معلم‌مآب نیست، به یک ساگا می‌ماند: روایتی ساده با شخصیت‌هایی آشنا که بسیاری از خواننده‌ها تحسینشان خواهند کرد. لایبرری جورنال (Library Journal) 

این کتاب مناسب کسانی است که به داستان‌های تاریخی و ادبی فارسی علاقه داشته باشند. همچنین کسانی که به داستان‌های شخصیت‌محور در پس‌زمینهٔ وقایع تاریخی واقعی علاقه داشته باشند، از مطالعهٔ این کتاب لذت خواهند بُرد. کسانی که در مورد فرهنگ و تاریخ ایران کنجکاوند و به رمان‌های تاریخی ایرانی که پیچیدگی‌های خانوادگی، جاه‌طلبی و انتخاب‌‌های اخلاقی را مورد بررسی قرار می‌دهند علاقه داشته باشند از مطالعهٔ این کتاب لذت خواهند بُرد.

• چون روایت چند نسل از ایران است: این رمان چندین دهه را در بر می‌گیرد و داستان طلا و خانواده‌اش را در حالی که با چالش‌های زندگی دست و پنجه نرم می‌کنند، دنبال می‌کند. این رویکرد چند نسلی به خوانندگان این امکان را می‌دهد تا ببینند که چگونه انتخاب‌ها، اسرار و جاه‌طلبی‌ها در طول زمان موج می‌زنند و مجموعه‌ای غنی از زندگی‌های به هم پیوسته ایجاد می‌کنند. خوانندگان با مشاهده پیامدهای بلندمدت اعمال شخصیت‌ها، به بینشی در مورد تأثیر پایدار پویایی خانواده و تصمیمات شخصی دست می‌یابند. 

• چون رمانی با زمینه غنی تاریخی و فرهنگی است: پریسا رضا داستان را در دل تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران قرار می‌دهد و باعث می‌شود تاریخ را نزدیک به خودتان احساس کنید و بتوانید وقایع تاریخی واقعی ایران را دنبال کنید. خوانندگان نه تنها زندگی شخصیت‌ها را دنبال می‌کنند، بلکه درکی از جامعه در حال تحول ایران، از روستاهای روستایی تا مراکز شهری، به دست می‌آورند و به روایت عمق و اصالت می‌بخشند.

• چون شخصیت‌های پیچیده و از نظر اخلاقی ظریف دارد: طلا، سردار و دیگر شخصیت‌ها به وضوح با نقاط قوت، نقص‌ها و تناقضات ترسیم شده‌اند. پیچیدگی اخلاقی‌شان، آنها را قابل درک و جذاب می‌کند و خوانندگان را دعوت می‌کند تا با مبارزات آنها همدلی کنند و در مورد سازش‌های اخلاقی که زندگی گاهی اوقات ایجاب می‌کند، تأمل کنند. این تصویر ظریف، باعث شده تا این داستان نه‌تنها تاریخی باشد، بلکه تحولات شخصی مردم در زندگی را نیز نشان بدهد. 

• چون سبک نگارش آن ظریف و غنی اما ساده است: نثر کتاب «باغ‌های تسلا» غنی، توصیفی و خاطره‌انگیز است و مناظر، فضای داخلی و حالات عاطفی را زنده می‌کند. نثر رضا حواس و ذهن را درگیر می‌کند و باعث می‌شود رمان غوطه‌ور و سینمایی به نظر برسد، در عین حال فضایی برای تأمل و درون‌نگری نیز فراهم می‌کند و به مضامینی مانند حافظه، هویت، جاه‌طلبی، تاب‌آوری و جستجوی تسلی در فرهنگ‌ها و نسل‌های مختلف نیز می‌پردازد.

کتاب «باغ‌های تسلا» را بخوانید، چون داستانی عمیقاً احساسی و شخصیت‌محور با پس‌زمینهٔ تاریخی و فرهنگی گسترده است. رمان پریسا رضا به خوانندگان این امکان را می‌دهد که شاهد تعامل بین جاه‌طلبی فردی، وظیفه خانوادگی و تغییر اجتماعی باشند و نشان می‌دهد که چگونه انتخاب‌های شخصی بر نسل‌های مختلف تأثیرگذارند. این کتاب از طریق نثری غنی، شخصیت‌های اخلاقی پیچیده و رویدادهای تاریخی که به وضوح به تصویر کشیده شده‌اند، تبدیل به داستانی جذاب شده که هم فراگیر و هم تأمل‌برانگیز است و رمانی خواندنی در ماهیت حافظه، تاب‌آوری و تمایلات انسانی است.

پریسا رضا رمان‌نویس ایرانی-فرانسوی است که در سال ۱۳۴۴ (مصادف با ۱۹۶۵) در تهران و در خانواده‌ای روشنفکر و هنرمند به دنیا آمد که بسیار بر دیدگاه ادبی او تأثیرگذار بود. او در ۱۷ سالگی به فرانسه نقل‌مکان کرد و در آنجا زندگی و حرفهٔ ادبی خود را پایه‌گذاری کرد و عمدتاً به زبان فرانسوی می‌نویسد. اولین رمانش «باغ‌های تسلا» است که در سال ۲۰۱۵ منتشر و مورد تحسین منتقدان قرار گرفت و در همان سال نیز جوایز بسیاری کسب کرد و جایگاهش را به عنوان صدایی جدید و قابل توجه در ادبیات معاصر فرانسه تثبیت کرد. از دیگر آثار این نویسنده می‌توانیم به رمان‌های «عطر بی‌گناهی» (Le Parfum de l’innocence) و «اعترافات یک آنارشیست» (Les Confessions d’un anarchiste) اشاره کنیم. 

«باغ‌های تسلا» مانند باغی از خاطرات در ذهن باقی می‌ماند و نشان می‌دهد که هر شخصیت و هر انتخاب چطور در دل تاریخ پیروی یا شکست را رقم زده‌اند. پریسا رضا در این کتاب به خواننده نشان می‌دهد که زندگی هرگز در انزوا سپری نمی‌شود؛ جاه‌طلبی‌ها، سازش‌ها و رازهای ما در طول زمان موج می‌زنند و زندگی کسانی را که پس از ما می‌آیند، تحت تأثیر قرار می‌دهند. سفر طلا و خانواده‌اش و تحولاتی که آن‌ها از سر می‌گذرانند، تأملی بر هزینه‌های جاه‌طلبی، سنگینی تعهدات خانوادگی و اشتیاق آرام برای آسایش و درک متقابل است که زندگی هر انسانی را شکل می‌دهد.

آنچه این رمان را بسیار عمیق و تأثیرگذار کرده، ترکیب عمیق شخصی و تاریخی آن است. تغییرات گسترده در ایران و همچنین اشاره به وقایع تاریخی تأثیرگذار، نشان می‌دهد که تاریخ نیروی فعالی است که تصمیمات، شادی‌ها و پشیمانی‌های شخصیت‌ها را شکل می‌دهند. با خواندن کتاب «باغ‌های تسلا» متوجه خواهید شد که تاریخ مجموعه‌ای از رویدادها نیست، بلکه داستان‌های صمیمی و اغلب نادیده افرادی است که آن را تجربه می‌کنند. این کتاب از طریق توصیفات غنی، عمق عاطفی و پیچیدگی اخلاقی خود، به خوانندگان این امکان را می‌دهد که شکنندگی و انعطاف‌پذیری زندگی انسان را در بحبوحه تحولات اجتماعی و سیاسی احساس کنند.

این کتاب تأملی بر حافظه، هویت و جستجوی آرامش است و از خوانندگان خود می‌خواهد تا در مورد میراث خود، روابطی که آنها را تعریف می‌کند و انتخاب‌هایی که در نسل‌های مختلف تکرار می‌شود، تأمل کنند. روایت رضا می‌آموزد که تسلا در درک آرام زندگی خود، پذیرش نقص‌های آن و مراقبت از کسانی است که دوست‌شان داریم و به آن‌ها اهمیت می‌دهیم و شجاعتی که در ساختن تاریخ به خرج می‌دهیم. کتاب «باغ‌های تسلا» اثری تاریخی،‌ فرهنگی و داستانی است که مدت‌ها پس از پایان در ذهن شما خواهد ماند.

امسال سردار بیست سال دارد. سه سال پیش، بعد از مرگ پدرش و تقسیم ارثیه بین او و سه بردارش، عمویش را خبر کرده بود و از او خواسته بود با هم از تپه بالا بروند. این تپه جایی است که مردان برای صحبت از مسائل مهم روانه‌ی آنجا می‌شوند. تپه را شانه‌به‌شانه‌ی هم، در سکوت به‌زحمت بالا رفته بودند و وقتی به آن بالا رسیدند، که بر سرتاسر قمصر مشرف است و بام‌هایِ خانه‌های پراکنده در میانه‌ی باغ‌های میوه، همچنین رودخانه، کشتزارها، روسری‌های رنگارنگ زنان، گله‌های گوسفندان و چند الاغ از آنجا پیداست، سردار، با سرِ افکنده، همان‌طور که حضور در برابر یک بزرگ‌تر می‌طلبد، روبه‌روی عمویش ایستاده بود و به او خبر داده بود که برای همیشه عازم تهران است. مشخص نکرده بود که به جست‌وجویِ ماجراجویی می‌رود یا مال‌ومنال. بعد هم از او پرسیده بود که آیا می‌خواهد زمین‌ها و تفنگش را بخرد. عمو فقط لحظه‌ای درنگ کرده، در دم کلاً پنج تومان پیشنهاد داده بود. سعی نکرده بود مانع برادرزاده‌اش شود. در قمصر کسی زمین نمی‌فروشد، زمین‌ها از پدر به پسر می‌رسند و در خانواده‌ها باقی می‌مانند.