سفرنامه ی گالیور

تصور کنید یک روز از خواب بیدار شوید و ببینید انسان‌هایی به اندازهٔ انگشت دست در اطراف شما رفت‌وآمد می‌کنند؛ چند روز بعد خودتان را در سرزمینی بیابید که آدم‌هایش از شما بسیار بزرگ‌ترند؛ کمی بعد به جهانی برسید که در آن دانشمندان چنان درگیر نظریه‌های عجیب‌وغریب‌اند که از واقعیت زندگی فاصله گرفته‌اند؛ و سرانجام با موجوداتی روبه‌رو شوید که به‌ظاهر از انسان‌ها منطقی‌تر و شریف‌ترند. این دقیقاً همان جهانی است که کتاب «سفرنامه‌ی گالیور» خواننده را به آن وارد می‌کند.

سویفت که به شدت نگران وضعیت رفاهی و مردم زمان خود بود، با استفاده از این داستان، عقاید و رفتارها و همچنین آداب و رسومی که به اعتقادش احمقانه  یا خطرناکند را به باد تمسخر گرفته است. این کتاب یکی از مشهورترین آثار کلاسیک ادبیات انگلیسی و جهان به‌شمار می‌رود و جزیرهٔ خیالی لی‌لی‌پوت را به شهرت رساند. عنوان اصلی این کتاب «سفرهایی به چندین سرزمین دور افتادهٔ جهان» (Travels into Several Remote Nations of the World) است. داستان در ۴ بخش تنظیم شده که از زبان لموئل گالیور که ابتدا جراح و سپس ناخدای چندین کشتی بوده روایت می‌شود. این رمان ماهیت انسان و زیرگونه ادبیِ خیالیِ سفرنامه‌ها را به باد انتقاد و هجو می‌گیرد و در طول قرن‌ها دستمایه اقتباس‌های متعددی در تئاتر، سینما، تلویزیون و رادیو قرار گرفته است.

داستان «سفرنامه‌ی گالیور» دربارهٔ یک مرد انگلیسی ماجراجو به نام لموئل گالیور است که به مجموعه‌ای از سرزمین‌های عجیب و غریب و دوردست سفر می‌کند، سرزمین‌هایی که هر کدام محل سکونت موجودات غیرمعمولی هستند که جنبه‌های مختلفی از طبیعت و جامعه انسانی را منعکس می‌کنند. در لی‌لی‌پوت، او با افراد کوچکی روبرو می‌شود که درگیر اختلافات سیاسی کوچک هستند؛ در برابدینگناگ، او مرد کوچکی در میان غول‌هایی است که از آداب و رسوم اروپایی انتقاد می‌کنند؛ در لاپوتا، با روشنفکرانی ملاقات می‌کند که در هوا سِیر می‌کنند؛ و در سرزمین هویهن‌هام‌ها، اسب‌های عاقلی را می‌بیند که در کنار موجودات وحشی انسان‌نما به نام یاهو، در صلح زندگی می‌کنند. این رمان از طریق این سفرها، نقص‌های تمدن‌های مختلف را به سخره می‌گیرد. 

مشخص نیست سویفت چه زمانی شروع به نوشتن این رمان کرد، اما به نظر می‌رسد که تلاشی برای طنزپردازی ژانرهای ادبی محبوب بوده است. در اواسط سال ۱۷۲۵، کتاب به پایان رسید و از آنجایی که اثر یک طنز سیاسی بود، بسیار محتمل است که سویفت نسخه خطی را توسط نویسنده دیگری کپی کرده باشد تا در صورت بروز یک پرونده حقوقی، نوشته او به عنوان مدرک استفاده نشود. این رمان همچنین کلمات ساختگی متعددی دارد که به زبان لی‌لی‌پوتی معروف است و منتقدان می‌گویند ممکن است از زبان عبری الهام گرفته شده باشد. 

سفرهای گالیور به دلیل تفسیر اجتماعی روشنگرانه و مضامین سیاسی آن در دوران مدرن همچنان محبوب است. اگرچه این رمان به طور گسترده به عنوان ادبیات کودکان در نظر گرفته می‌شود، سویفت آن را به عنوان یک طنز سیاسی نوشت. طنز کتاب، به ویژه نقد استادانه آن از طبیعت انسان، نقص‌ها و هنجارهای اجتماعی و روابط شخصی، همچنان در محافل ادبی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. از زمان مرگش، سویفت به عنوان پرخواننده‌ترین و ترجمه‌شده‌ترین نویسندهٔ ایرلندی شناخته شده است و «سفرنامه‌ی گالیور» جایگاه خود را به عنوان چاپ‌شده‌ترین کتاب از یک نویسنده ایرلندی در کتابخانه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها و کافه‌های کتابخوانی در سراسر جهان حفظ کرده است.

لی‌لی‌پوت احتمالاً شناخته‌شده‌ترین بخش سفرهای گالیور است. بسیاری از کسانی که کتاب را نخوانده‌اند نیز تصویری کلی از مردی غول‌آسا در میان انسان‌های بسیار کوچک دارند. اما اهمیت لی‌لی‌پوت فراتر از این تصویر مشهور است. در این سرزمین، اختلاف‌ها، رقابت‌ها و منازعات سیاسی در مقیاسی کوچک رخ می‌دهند. این کوچک‌شدن جهان، به سویفت اجازه می‌دهد برخی رفتارهای انسانی را چنان برجسته کند که ماهیت آن‌ها آشکارتر شود. در واقع، یکی از شگردهای مهم نویسنده همین وارونه‌سازی مقیاس است. او با کوچک کردن انسان‌ها، گاهی بزرگی مشکلات و پوچی برخی اختلافات را برجسته می‌کند.

«سفرنامه‌ی گالیور» ترکیبی از ماجراجویی، فانتزی، طنز، هجو اجتماعی و تأمل فلسفی در یک داستان خواندنی است. سویفت به جای آنکه مستقیماً دربارهٔ مشکلات جامعهٔ زمان خود سخنرانی کند، جهانی خیالی می‌سازد و انسان را در موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که ضعف‌ها و تناقض‌هایش آشکار شوند. نتیجه، داستانی است که هم می‌تواند سرگرم‌کننده باشد و هم خواننده را وادار کند دربارهٔ مفاهیمی مانند قدرت، عقل، غرور، سیاست، جنگ و ماهیت انسان دوباره فکر کند. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

«سفرنامه‌ی گالیور» بارها در قالب‌های مختلف برای سینما و تلویزیون اقتباس یا بازآفرینی شده است. یکی از اقتباس‌های مهم اولیه، فیلم پویانمایی (Gulliver's Travels) محصول سال ۱۹۳۹ از استودیو فلایشر است. این فیلم در تاریخ پویانمایی اهمیت ویژه‌ای دارد و BFI از آن به‌عنوان نخستین فیلم بلند کارتونی استودیو فلایشر یاد می‌کند که در رقابت با آثار بلند دیزنی قرار گرفت.

در دورهٔ معاصر نیز فیلم «سفرهای گالیور» در سال ۲۰۱۰ ساخته شد؛ فیلمی با بازی جک بلک که کارگردانی آن را راب لترمن بر عهده داشت. این نسخه یک بازآفرینی معاصر و نسبتاً آزاد از داستان سویفت است و فضای آن با رمان قرن هجدهم تفاوت زیادی دارد. در این فیلم، گالیور در قالب شخصیتی امروزی وارد ماجرایی در سرزمین لی‌لی‌پوت می‌شود.

علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک.

دوستداران طنز و هجو اجتماعی و سیاسی.

علاقه‌مندان به داستان‌های ماجراجویانه.

خوانندگان آثار فلسفی و اجتماعی.

کسانی که به نقد جامعه و سیاست علاقه دارند.

خوانندگانی که از روایت‌های چندلایه لذت می‌برند.

کسانی که در دههٔ ۶۰ کارتون گالیور را تماشا کرده‌اند و دوست دارند داستان اصلی را بخوانند.

کتاب «سفرنامه‌ی گالیور» را باید خواند چون خواننده را با پرسش‌هایی دربارهٔ قدرت، سیاست، اخلاق، عقل، غرور و ماهیت انسان مواجه می‌کند. زبان طنزآمیز و ایدهٔ سفر به سرزمین‌های خیالی باعث می‌شود ورود به داستان آسان باشد، اما لایه‌های معنایی آن امکان خوانش‌های عمیق‌تر را نیز فراهم می‌کنند. این ترکیب میان سرگرمی و اندیشه یکی از مهم‌ترین دلایلی است که اثر سویفت همچنان در ادبیات کلاسیک مورد توجه قرار دارد.

جاناتان سویفت نویسنده، مقاله‌نویس، طنز پرداز و کشیش انگلیسی-ایرلندی بود که در ۱۶۶۷ به دنیا آمد و در ۱۷۴۵ درگذشت. او نویسنده رمان طنزآمیز «سفرهای گالیور» (۱۷۲۶) و خالق جزیره خیالی لی‌لی‌پوت است. بسیاری او را بزرگ‌ترین طنزپرداز عصر جرجی و یکی از برجسته‌ترین نویسندگان نثر در تاریخ ادبیات انگلیسی و جهان می‌دانند. سوئیفت همچنین آثاری همچون «داستان یک بشکه» (A Tale of a Tub) (۱۷۰۴) و «استدلالی علیه لغو مسیحیت» (An Argument Against Abolishing Christianity) (۱۷۰۸) را به رشته تحریر درآورد. او در ابتدا تمام آثار خود را با نام‌های مستعار یا به‌صورت ناشناس منتشر می‌کرد. او در دو سبک طنز، یعنی سبک هوراسی (Horatian) و سبک یوونالی (Juvenalian)، استاد بود. 

در سال ۱۷۱۳، او به مقام رئیس کلیسای جامع سنت پاتریک در دوبلین منصوب شد و لقب «دین سویفت» (Dean Swift) را گرفت. سبک نوشتاری خاص او که با لحنی جدی و در عین حال کنایه‌آمیز همراه بود باعث شد که این نوع طنز بعدها با عنوان «سوئیفتی» (Swiftian) شناخته شود. همچنین ابداع نام زنانه محبوب «ونسا» در شعر «کادنوس و ونسا» (۱۷۲۶) به او نسبت داده می‌شود. او در اوایل دوران فعالیت حرفه‌ای خود، سفرهای بسیاری به ایرلند و بریتانیای کبیر داشت؛ این سفرها به درک بهتر او از ماهیت انسان و شرایط اجتماعی کمک کرد و او بعدها این تجربیات را در آثار طنزآمیز خود به تصویر کشید. سوئیفت همچنین به واسطه وابستگی‌اش به کلیسای جامع سنت پاتریک در دوبلین، در محافل روحانی بسیار فعال بود. او از «انقلاب باشکوه» حمایت می‌کرد و در همان اوایل به حزب ویگ (Whigs) پیوست. 

سوئیفت با بسیاری از چهره‌های برجسته زمان خود، از جمله جان تمپل، جان درایدن، ویلیام داوننت و فرانسیس گادوین، ارتباط داشت. در سال ۱۷۰۰، سوئیفت به شهر تریم در شهرستان میث نقل مکان کرد و بسیاری از آثار مهمش در همین دوران نوشته شدند. نوشته‌های او بازتاب‌دهنده بخش عمده‌ای از تجربیات سیاسی‌اش در دهه پیش از آن بود. سوئیفت برای انتشار آثار اولیه‌اش از چندین نام مستعار استفاده می‌کرد که «آیزاک بیکراستاف» شناخته‌شده‌ترینِ آن‌هاست. پژوهشگران آثار او همچنین بر این باورند که این نام‌های مستعار احتمالاً سویفت را در برابر پیگرد قانونی—در آن شرایط حساس سیاسی انگلستان و ایرلند که بسیاری از هجونامه‌های مشهورش را در آن دوران نوشت—محافظت می‌کرده‌اند.

از اواخر قرن هجدهم، سویفت به یکی از محبوب‌ترین نویسندگان ایرلندی در سطح جهان بدل شده است. مشهورترین رمان او، «سفرنامه‌ی گالیور»—که از آثار کلاسیک و نامدار ادبیات انگلستان و جهان به شمار می‌رود—همچنان جایگاه خود را به عنوان پرشمارترین اثرِ یک نویسنده ایرلندی در کتابخانه‌ها و کتاب‌فروشی‌های سراسر جهان حفظ کرده است. او در ایرلند همچنان از جایگاه و احترامی والا برخوردار است و نام بسیاری از خیابان‌ها، بناهای یادبود، جشنواره‌ها و جاذبه‌های گردشگری منطقه‌ای به یاد او نام‌گذاری شده است. سویفت همچنین بر چندین نویسنده برجسته در سده‌های پس از خود، از جمله جان راسکین و جورج اورول، تأثیر گذاشته است.

اگر از مطالعهٔ «سفرنامه‌ی گالیور» لذت برده‌اید و به دنبال آثار مشابه می‌گردید، بهتر است ابتدا مشخص کنید کدام ویژگی کتاب برای شما جذاب‌تر بوده است: سفر و ماجراجویی، جهان‌های خیالی، طنز اجتماعی، هجو سیاسی، نگاه فلسفی به انسان یا روایت‌هایی که واقعیت را با تخیل ترکیب می‌کنند. سپس می‌توانید در میان ادبیات کلاسیک و مدرن، آثاری را پیدا کنید که دست‌کم یکی از این ویژگی‌ها را داشته باشند. به‌ویژه آثاری که از یک جهان خیالی یا موقعیت غیرواقعی برای نقد جامعه استفاده می‌کنند، می‌توانند تجربه‌ای نزدیک به خواندن اثر سویفت ایجاد کنند. در ادامه چند اثر کلاسیک مشابه به شما معرفی کرده‌ایم.

کتاب «مزرعهٔ حیوانات» (Animal Farm) اثر جورج اورول یکی از مشهورترین آثار ادبیات سیاسی و تمثیلی قرن بیستم است که با زبانی ساده و روایتی ظاهراً فانتزی، مفاهیمی مانند قدرت، استبداد، تبلیغات، نابرابری و فساد را بررسی می‌کند. اورول در این کتاب، مانند جاناتان سویفت از دنیایی خیالی و شخصیت‌هایی غیرانسانی برای نشان دادن تناقض‌ها و ضعف‌های جوامع انسانی استفاده می‌کند. هر دو اثر در ظاهر داستان‌هایی سرگرم‌کننده و خیال‌پردازانه هستند، اما در لایه‌های عمیق‌تر، از طنز و هجو برای نقد ساختارهای قدرت و رفتارهای اجتماعی بهره می‌گیرند. اگر از شیوهٔ روایت غیرمستقیم، طنز تلخ و نگاه انتقادی سویفت در «سفرنامه‌ی گالیور» لذت برده باشید، «مزرعهٔ حیوانات» نیز می‌تواند تجربه‌ای جذاب و تأمل‌برانگیز برایتان باشد.

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «سفرنامه‌ی گالیور» لذت خواهید بُرد، چون «مزرعهٔ حیوانات» نیز داستانی کوتاه، روان و جذاب است که در پس روایت سادهٔ خود، لایه‌های معنایی فراوانی دارد. اگر در آثار جاناتان سویفت از ترکیب ماجراجویی، طنز، تخیل و نقد اجتماعی لذت برده‌اید، کتاب جورج اورول نیز می‌تواند همان جذابیت را با فضایی متفاوت و روایتی نمادین‌تر برای شما ایجاد کند؛ ضمن اینکه داستان پرکشش آن باعث می‌شود کتاب به‌راحتی خوانده شود و مضمون آن مدت‌ها پس از پایان مطالعه در ذهن باقی بماند.

کتاب «دن کیشوت» (Don Quixote) اثر میگل دو سروانتس یکی از مشهورترین و تأثیرگذارترین رمان‌های کلاسیک جهان است که با ترکیب ماجراجویی، طنز، خیال‌پردازی و نقد اجتماعی، داستان شوالیه‌ای آرمان‌گرا را روایت می‌کند که مرز میان واقعیت و خیال برایش دگرگون شده است. این اثر، مانند «سفرنامه‌ی گالیور»، در کنار روایت ماجراهای غیرمعمول و سرگرم‌کننده، از طنز و هجو برای به تصویر کشیدن تناقض‌های جامعه و رفتار انسان استفاده می‌کند. هر دو کتاب خواننده را با شخصیت‌هایی به‌یادماندنی، موقعیت‌های عجیب و جهان‌هایی متفاوت از واقعیت روزمره همراه می‌کنند و در پس ظاهر سرگرم‌کنندهٔ خود، مفاهیم عمیق‌تری دربارهٔ انسان، جامعه و نگاه ما به جهان مطرح می‌کنند. 

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «سفرنامه‌ی گالیور» لذت خواهید بُرد، چون دن کیشوت نیز اثری است که در ظاهر شما را با ماجراهای عجیب و طنزآمیز سرگرم می‌کند، اما در لایه‌های عمیق‌تر، پرسش‌هایی دربارهٔ واقعیت، خیال، آرمان‌گرایی و رفتار انسان مطرح می‌سازد. روایت پرماجرا، شخصیت‌های ماندگار و طنز هوشمندانهٔ سروانتس باعث می‌شود این رمان برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک، داستان‌های ماجراجویانه و آثار طنزآمیز جذاب باشد و تجربه‌ای متفاوت اما هم‌راستا با حال‌وهوای سفرهای گالیور ایجاد کند.

«سفرنامه‌ی گالیور» اثر مشهور جاناتان سویفت در ظاهر یک داستان ماجراجویانه به سرزمین‌های ناشناخته است، اما در لایه‌های عمیق‌تر، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های طنز اجتماعی و سیاسی در ادبیات انگلیسی به شمار می‌آید. سویفت با خلق سرزمین‌هایی خیالی، فاصله‌ای میان خواننده و جهان واقعی ایجاد می‌کند تا بتواند رفتار انسان‌ها، سیاست، قدرت، جنگ، علم، غرور و حتی تصور انسان از خودش را با نگاهی تند و انتقادی بررسی کند. قهرمان داستان، لموئل گالیور، پزشکی است که به سفرهای دریایی علاقه دارد و در جریان سفرهای مختلف خود با تمدن‌هایی کاملاً متفاوت روبه‌رو می‌شود. هر سفر آزمایشی برای نگاه او به انسان و جامعه است. 

جاناتان سویفت با استفاده از فانتزی، طنز و هجو، تصویری چندلایه از جامعه را در این کتاب به نمایش گذاشته و خواننده را با پرسش‌هایی دربارهٔ قدرت، عقل، اخلاق و رفتار انسان مواجه می‌کند. یکی از نقاط قوت مهم این اثر، تنوع آن است. خواننده در هر بخش با جهان تازه‌ای روبه‌رو می‌شود و همین موضوع در کنار طنز و ماجراجویی، ریتم و فضای کتاب را تغییر می‌دهد. در عین حال، چهار سفر در کنار یکدیگر یک مسیر فکری نیز ایجاد می‌کنند؛ مسیری که نگاه گالیور به جهان و انسان را به‌تدریج تغییر می‌دهد. 

مطالعهٔ این کتاب همچنین فرصتی برای آشنایی با یکی از برجسته‌ترین چهره‌های طنز در ادبیات انگلیسی است. جاناتان سویفت در آثارش از طنز برای مواجهه با مسائل اجتماعی و انسانی استفاده می‌کرد و «سفرنامه‌ی گالیور» یکی از مشهورترین نمونه‌های این رویکرد است. اگر به ادبیات کلاسیک، داستان‌های ماجراجویانه، فانتزی، طنز اجتماعی و رمان‌های چندلایه علاقه دارید، این اثر می‌تواند جایگاه ویژه‌ای در فهرست مطالعهٔ شما داشته باشد.

از آنچه تو گفتی چنین برمی‌آید که برای احراز هر جاه و مقامی، آن‌چه به درد نمی‌خورد کمالات است و حتی کم‌تر از آن به فضیلت احتیاج است تا مردان در زمرهٔ بزرگان و اعیان درآیند و بر همین قیاس، کشیشان به سبب دانش یا پارسایی پیشرفت کنند. و همچنین کم‌تر اتفاق می‌افتد که سربازان به علت رفتار نیک یا ابزار دلاوری، و قاضیان به جهت درستکاری، و نمایندگان مجلس به سبب میهن‌پرستی، و مستشاران به خاطر خردمندی برتری یابند... از آن‌چه تو برایم نقل کرده‌ای و از پاسخ‌هایی که با رنج بسیار و به زور از دهان تو درآورده‌ام، جز این نمی‌توانم استنباط کنم که قسمت اعظم هم‌میهنانت مضرترین نسل حشرات ریز منفوری هستند که طبیعت اجازه داده است بر روی کرهٔ زمین بخزند.