پروانه (از پناهندگی تا المپیک داستان من از جنگ سوریه)

درباره کتاب

«پروانه» زندگی‌نامه خودنوشت یسرا ماردینی، شناگر سوری و عضو تیم المپیک پناهندگان است.
کتاب از سال‌های کودکی و نوجوانی او در دمشق آغاز می‌شود؛ جایی که شنا از همان سال‌های نخست به بخش مهمی از زندگی‌اش تبدیل شد. سپس با آغاز جنگ در سوریه، زندگی روزمره خانواده ماردینی نیز تحت تأثیر ناامنی و خشونت قرار می‌گیرد.
یسرا و خواهرش سارا سرانجام در سال ۲۰۱۵ سوریه را ترک می‌کنند. در مسیر دریایی ترکیه به یونان، موتور قایق آنها از کار می‌افتد و یسرا، سارا و دو نفر دیگر برای کمک به رساندن قایق و سرنشینان آن به ساحل وارد آب می‌شوند.
پس از رسیدن به اروپا، مرحله دیگری از زندگی یسرا آغاز می‌شود: بازگشت به تمرین شنا و تلاش برای رسیدن به رقابت‌های حرفه‌ای. این مسیر در نهایت او را به تیم پناهندگان و بازی‌های المپیک ریو ۲۰۱۶ می‌رساند.

ویژگی‌های برجسته کتاب

مهم‌ترین ویژگی «پروانه» واقعی بودن ماجراهای آن است. اتفاقاتی که در یک رمان ماجراجویانه دور از ذهن به نظر می‌رسند، بخشی از تجربه واقعی نویسنده‌اند.
شنا نیز در سراسر کتاب معنایی فراتر از یک ورزش پیدا می‌کند. مهارتی که یسرا سال‌ها برای مسابقه آموخته بود، در یکی از حساس‌ترین لحظات زندگی‌اش به ابزاری برای کمک به زنده ماندن انسان‌ها تبدیل می‌شود و بعدتر همان ورزش مسیر تازه‌ای برای ادامه زندگی او می‌گشاید.
کتاب همچنین تجربه پناهندگی را از زاویه فردی روایت می‌کند. جنگ و مهاجرت در اینجا فقط آمار و خبر نیستند؛ خواننده آنها را از نگاه دختری دنبال می‌کند که خانه، خانواده، ورزش و آینده‌اش تحت تأثیر اتفاقاتی قرار گرفته‌اند که کنترل چندانی بر آنها ندارد.
ترکیب خاطرات شخصی، ورزش و مهاجرت باعث شده «پروانه» هم زندگی‌نامه یک ورزشکار باشد و هم روایت تجربه یک پناهجو.

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

«پروانه» برای علاقه‌مندان زندگی‌نامه‌ها و خاطرات واقعی مناسب است.
دوستداران ورزش و به‌خصوص شنا نیز می‌توانند از مخاطبان کتاب باشند، زیرا ورزش بخش مهمی از هویت و مسیر زندگی یسرا ماردینی را تشکیل می‌دهد.
کتاب برای کسانی که می‌خواهند تجربه جنگ و مهاجرت را از زاویه زندگی یک فرد بشناسند نیز قابل توجه است.
همچنین خوانندگانی که به سرگذشت انسان‌هایی علاقه دارند که پس از یک تغییر بزرگ و ناخواسته در زندگی مجبور شده‌اند مسیر خود را از نو بسازند، احتمالاً ارتباط خوبی با این اثر برقرار خواهند کرد.

چرا این کتاب را می‌خوانیم؟

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های «پروانه» این است که مفهوم «پناهجو» را از یک عنوان عمومی به تجربه زندگی یک انسان مشخص تبدیل می‌کند.
یسرا پیش از آنکه پناهجو باشد، نوجوانی با خانواده، دوستان، آرزوها و هدف‌های ورزشی است. جنگ شرایطی ایجاد می‌کند که او ناچار می‌شود خانه‌اش را ترک کند و سفری را آغاز کند که نتیجه آن از پیش معلوم نیست.
در ادامه، کتاب نشان می‌دهد رسیدن به یک کشور امن پایان همه مشکلات نیست. یسرا باید زندگی تازه‌ای بسازد، دوباره تمرین کند و جایگاه خود را در محیطی جدید پیدا کند.
رسیدن او به المپیک نیز در این چارچوب معنا پیدا می‌کند؛ نه به‌عنوان پایان افسانه‌ای همه دشواری‌ها، بلکه به‌عنوان مرحله‌ای مهم در زندگی انسانی که مسیرش به شکلی غیرمنتظره تغییر کرده است.

درباره نویسنده

یسرا ماردینی شناگر سوری است که در دمشق به دنیا آمد و از کودکی شنا را به شکل جدی دنبال کرد.
او در سال ۲۰۱۵ همراه خواهرش سارا سوریه را ترک کرد و پس از عبور از ترکیه و یونان خود را به آلمان رساند.
پس از استقرار در آلمان، تمرین شنا را ادامه داد و در سال ۲۰۱۶ به عضویت نخستین تیم پناهندگان در بازی‌های المپیک درآمد و در المپیک ریو شرکت کرد.
او بعدها به‌عنوان سفیر حسن نیت کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان نیز فعالیت کرد.
سرگذشت یسرا و خواهرش سارا علاوه بر کتاب «پروانه»، مبنای ساخت فیلم «شناگران» (The Swimmers) نیز قرار گرفت.

سخن پایانی

«پروانه» سرگذشت دختری است که زندگی‌اش در فاصله‌ای کوتاه از تمرین در استخرهای دمشق به سفری خطرناک در دریای اژه و سپس حضور در بازی‌های المپیک می‌رسد.
اما اهمیت کتاب تنها در خارق‌العاده بودن این مسیر نیست. روایت یسرا ماردینی یادآوری می‌کند که پشت واژه‌هایی مانند جنگ، مهاجرت و پناهندگی، زندگی انسان‌هایی قرار دارد که پیش از بحران نیز خانواده، حرفه، استعداد و آرزو داشته‌اند.
در کنار روایت مهاجرت، ورزش ستون مهم دیگری از کتاب است. شنا پیش از جنگ رؤیای یسرا بود، در جریان مهاجرت به مهارتی حیاتی تبدیل شد و پس از رسیدن به اروپا دوباره راهی برای ساختن آینده شد.
به همین دلیل «پروانه» را می‌توان هم یک زندگی‌نامه ورزشی و هم روایتی انسانی از مهاجرت، بقا و آغاز دوباره دانست.