کتاب «خِرد تودهها» (The Wisdom of Crowds) از مجموعهٔ نخستین قانون اثر جو ابرکرومبی (Joe Abercrombie) نویسندهٔ بریتانیایی است و اولینبار در سال ۲۰۲۱ منتشر شد.
«نخستین قانون» عنوان اولین سهگانهٔ اصلی این مجموعه است ولی برای اشاره به جلدهای دیگر این مجموعه نیز بهکار میرود. این کتاب دهمین جلد از مجموعهٔ نخستین قانون و آخرین جلد از سهگانهٔ «دوران جنون» (The Age of Madness) اثر این نویسندهٔ بریتانیایی است. این اثر ادامهای مستقیم بر دو رمان «اندکی نفرت» و «دشواری صلح» به شمار میرود و جهان مجموعه «نخستین قانون» جو ابرکرومبی را وارد مرحلهای تازه میکند؛ مرحلهای که در آن جامعهای درگیر صنعتیشدن، اختلاف طبقاتی و کشمکش سیاسی، ناگهان با یک انقلاب گسترده روبهرو میشود.
دربارهٔ کتاب
داستان «خرد تودهها» از لحظهای آغاز میشود که دیگر شهرها و حکومتها آن ثبات ظاهری گذشته را ندارند. گروههایی به نام «شکنندگان» و «سوزانندگان» در جریان تغییر بزرگ قدرت را به دست میگیرند و نظم سیاسی موجود را زیرورو میکنند. در سوی دیگر، شخصیتهایی مانند اورسو، ساوین، لئو و ریکه تلاش میکنند در چنین جهانی، جایگاهی برای خود پیدا کنند. داستان در کنار نبردهای سیاسی و نظامی، درباره این پرسش نیز تأمل میکند که آیا تغییر یک نظام به ساختن جامعهای بهتر منجر میشود یا ممکن است تنها شکل قدرت و خشونت را عوض کند.
داستان این کتاب از جایی ادامه مییابد که «دشواری صلح» به پایان رسیده است. اورسو پس از پیروزی نظامی در نبرد اشتوفنبک به پادشاه اتحادیه تبدیل شده، اما تاجوتخت برای او به معنای آرامش نیست. در همین زمان، جنبشهای اعتراضی موسوم به «شکنندگان» در حال قدرتگرفتن هستند و هواداران آنها با شعار تغییر و برابری، علیه ساختار سیاسی و اقتصادی موجود شورش میکنند. انقلاب خیلی زود از یک اعتراض محدود فراتر رفته و به جنبشی گسترده تبدیل میشود که پایتخت و بنیانهای حکومت را تهدید میکند.
در مرکز این آشوب، چند شخصیت با سرنوشتهایی کاملاً متفاوت قرار دارند. ساوین دان گلوکتا، که پیشتر زنی قدرتمند در عرصه تجارت و سرمایه بود، اکنون باید برای زندهماندن و حفظ خانوادهاش تصمیمهایی دشوار بگیرد. لئو دان بروک نیز که در جلدهای پیشین با آرمانهای قهرمانانه وارد میدان سیاست شده بود، در جریان حوادث به شخصیتی بسیار سردتر و عملگراتر تبدیل میشود. اورسو، پادشاهی که چندان با کلیشههای یک فرمانروای مقتدر سازگار نیست، در شرایطی قرار میگیرد که نشان میدهد در دوران انقلاب، تاجوتخت میتواند جانِ هر کسی را به خطر بیندازد.
این اثر پایانی پرتنش و تلخ برای سهگانه «دوران جنون» رقم خواهد زد؛ پایانی که سرنوشت بسیاری از شخصیتها را مشخص میکند و در عین حال پرسشهایی درباره قدرت، عدالت و هزینه تغییر باقی میگذارد.
ویژگیهای برجستهٔ کتاب
«خرد تودهها» یکی از نمونههای برجستهٔ داستانهای فانتزی حماسی است؛ رمانی که در آن جادو و عناصر فانتزی کلاسیک جای خود را تا حد زیادی به سیاست، اقتصاد، انقلاب، فناوری و جنگ قدرت دادهاند. این کتاب آخرین جلد سهگانه دوران جنون است و جو ابرکرومبی در آن داستانی وسیع و چندلایه را به نقطه اوج میرساند که در آن انقلاب ساختار سیاسی و اجتماعی اتحادیه را زیرورو میکند. ویژگیهای برجستهٔ این کتاب عبارتاند از:
- فانتزی دارک و واقعگرایانه: جو ابرکرومبی برخلاف بسیاری از آثار فانتزی که قهرمانان کاملاً خیرخواه و دشمنان کاملاً شرور دارند، شخصیتهایی خاکستری خلق میکند. در این رمان نیز تصمیمهای شخصیتها اغلب ترکیبی از منفعت شخصی، ترس، جاهطلبی، عشق، انتقام و ضرورت هستند.
- انقلاب بهعنوان نیرویی دوگانه: یکی از جذابترین ویژگیهای داستان، نگاه چندجانبه آن به انقلاب است. انقلاب در ابتدا میتواند نمادی از رهایی و پایان یک نظم ناعادلانه به نظر برسد، اما با گسترش خشونت و رقابت برای قدرت، چهره دیگری پیدا میکند.
- شخصیتپردازی پیچیده: شخصیتهای «خرد تودهها» بهسادگی در قالب قهرمان یا ضدقهرمان قرار نمیگیرند. ساوین، لئو، اورسو و ریکه هرکدام مسیر متفاوتی را طی میکنند و فشار حوادث باعث تغییر آنها میشود.
- نمایش سیاست و بازی قدرت: در این اثر، سیاست یکی از موتورهای اصلی روایت است. تصمیمهای سیاسی مستقیماً بر زندگی شخصیتها تأثیر میگذارند و ابرکرومبی نشان میدهد که قدرت چگونه میتواند افراد را تغییر دهد.
- طنز سیاه در دل فضای تاریک: با وجود خشونت و فضای سنگین داستان، نویسنده از طنز غافل نمیشود. شوخیهای تلخ و کنایهها و باعث میشوند فضای کتاب یکنواخت و بیش از حد سنگین نشود. این ترکیب طنز و تاریکی از ویژگیهای شناختهشده سبک جو ابرکرومبی است.
افتخارات و جوایز
از زمان انتشار «خرد تودهها» در سال ۲۰۲۱، این اثر با استقبال چشمگیری از سوی خوانندگان و منتقدان مواجه شده است. برخی از افتخارات و جوایز آن عبارتاند از:
- بهترین کتاب تخیلی و فانتزی به انتخاب سردبیر آمازون
- پرفروشترین بخش سهگانهٔ «دوران جنون» در نیویورک تایمز
بازخوردها به کتاب خرد تودهها
- هیچکس با وسعت لرزهای یا شدت اولیه جو ابرکرومبی نمینویسد. پیرس براون (Pierce Brown)
- «خرد تودهها» پایانی بینقص اما شاید کمی ناامیدکننده برای یک سهگانهٔ عالی است که این مجموعه را به قلمروی جسورانهی جدیدی سوق میدهد. مجلهٔ فوربز (Forbes)
- طرفداران ابرکرومبی از این پایانبندی اخلاقی پیچیده که در آن حتی معدود پیروزمندان نیز میدانند که در نهایت، «هر پیروزی فقط یک شکست دیگر است» راضی خواهند بود. بوکلیست (Booklist)
- این فانتزی حماسی با کاوش متفکرانهاش در رویکردهای مختلف به حکومت و طرح داستانی غنی و پر از اکشن، پایانی شایسته برای یک مجموعهی درخور ساخته است. پابلیشرز ویکلی (Publishers Weekly)
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
- علاقهمندان به فانتزی دارک که از داستانهای تاریک، خشن و واقعگرایانه لذت میبرند.
- علاقهمندان به آثار فانتزی و تاریک و حماسی که به دنبال اثری خوشخوان میگردند.
- خوانندگانی که به داستانهای سیاسی و انقلابهای اجتماعی علاقه دارند.
- طرفداران آثار جو ابرکرومبی و مجموعه «نخستین قانون».
- خوانندگانی که از داستانهای چندشخصیتی و روایتهای گسترده لذت میبرند.
- علاقهمندان به رمانهایی که درباره قدرت، طبقه اجتماعی، حکومت و فساد نیز حرف میزنند.
- کسانی که سهگانه «دوران جنون» را با دو جلد قبلی دنبال کردهاند و میخواهند پایان داستان را بخوانند.
- خوانندگانی که از پیچشهای داستانی، خیانتهای سیاسی و پایانهای غیرقابلپیشبینی استقبال میکنند.
چرا رمان «خرد تودهها» را بخوانیم؟
- برای مطالعهٔ یک فانتزی متفاوت: اگر از فانتزیهایی که در آن قهرمانان همیشه نیک و دشمنان همیشه شرور هستند خسته شدهاید، این رمان میتواند تجربهای متفاوت باشد. جو ابرکرومبی جهان خود را بر پایه شخصیتهایی بنا کرده که ضعفها و انگیزههای متناقض دارند. در نتیجه، خواننده نمیتواند صرفاً با توجه به جایگاه اجتماعی یک شخصیت درباره خوب یا بد بودن او تصمیم بگیرد. این رویکرد، داستان را پیچیدهتر و باورپذیرتر میکند و باعث میشود حتی پیروزیهای شخصیتها نیز همیشه شیرین به نظر نرسند.
- برای دنبالکردن یک داستان سیاسی و اجتماعی پرتنش: در کتاب «خرد تودهها» انقلاب فقط به معنای نبرد خیابانی یا سقوط یک حکومت نیست. تغییرات سیاسی بر اقتصاد، روابط اجتماعی و زندگی شخصیتها اثر میگذارد. خواننده با جامعهای روبهروست که در آن گروههای مختلف برای تعریف آینده خود مبارزه میکنند. همین مسئله این کتاب را برای کسانی که به داستانهایی با مضمون قدرت، حکومت و تغییرات اجتماعی علاقه دارند، جذاب میکند.
- برای لذتبردن از شخصیتهای چندلایه: یکی از مهمترین دلایل مطالعه آثار ابرکرومبی، شخصیتپردازی اوست. شخصیتهایی مانند ساوین، لئو، اورسو و ریکه در طول داستان در معرض تصمیمهایی قرار میگیرند که آنها را تغییر میدهد. آنها نه کاملاً قهرماناند و نه کاملاً شرور؛ بلکه تحت تأثیر گذشته، ترس، جاهطلبی و شرایط محیطی رفتار میکنند. این پیچیدگی باعث میشود خواننده نسبت به شخصیتها احساسات متناقضی داشته باشد و سرنوشت آنها را با علاقه دنبال کند.
- برای رسیدن به پایان سهگانه دوران جنون: اگر دو جلد نخست این مجموعه را خواندهاید، مطالعه این کتاب اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا بسیاری از مسیرهای داستانی و شخصیتی در این جلد به نتیجه میرسند. «خرد تودهها» در جایگاه جلد سوم، همان جایی است که پیامد تصمیمها و کشمکشهای قبلی را نشان میدهد. بنابراین خواندن آن برای طرفداران مجموعه، به معنایِ رسیدن به مرحله نهایی و سرنوشت شخصیتها و قهرمانان کتاب است.
کتاب «خرد تودهها» را باید خواند چون اثری است که با استفاده از جهان داستانی گسترده جو ابرکرومبی، موضوعاتی مانند قدرت سیاسی، جاهطلبی، عدالت، نابرابری، انقلاب و رفتار جمعی را به چالش میکشد. خواننده در این رمان با شخصیتهایی روبهرو میشود که تصمیمهایشان همیشه قابل پیشبینی نیست و همین مسئله داستان را از یک روایت ساده خیر در برابر شر فاصله میدهد. اگر به دنبال رمانی هستید که هم ماجرا و هیجان داشته باشد و هم شما را به فکر درباره پیامدهای قدرت و تغییر اجتماعی وادارد، این اثر میتواند انتخابی جذاب باشد.
دربارهٔ مجموعه
مجموعهٔ «نخستین قانون» (The First Law)، مجموعهای فانتزی اثر جو ابرکرومبی نویسندهٔ بریتانیایی است که اولین جلد آن با عنوان «تیغ شمشیر» در سال ۲۰۰۶ منتشر شد. داستانِ مجموعه نخستین قانون در یک دنیای فانتزی حماسی در حال جنگ و در آستانهٔ یک انقلاب صنعتی رخ میدهد. نویسنده در این مجموعه با نگاهی واقعگرایانه، تلخ و گاه طنزآمیز به قدرت، جنگ، سیاست، انتقام و سرشت آدمها میپردازد. داستان اصلی این مجموعه در جهانی پرآشوب جریان دارد که در آن مرز میان قهرمان و ضدقهرمان چندان روشن نیست و شخصیتها اغلب با انتخابهایی دشوار و پیامدهایی پیشبینیناپذیر روبهرو میشوند. ابرکرومبی شخصیتهایی چندلایه ساخته که ضعفها، جاهطلبیها و گذشتهٔ پیچیدهشان بر تصمیمهایشان تأثیر میگذارد.
سهگانهٔ اصلی مجموعهٔ نخستین قانون به ترتیب شامل این کتابهاست: «تیغهٔ خودش» (The Blade Itself)، «پیش از آنکه به دار آویخته شوند» (Before They Are Hanged) و «واپسین نبرد شاهان» (Last Argument of Kings). این سه کتاب یک خط داستانی پیوسته را دنبال میکنند و شخصیتهای اصلی و جهان داستان را بهتدریج گسترش میدهند. البته جهان نخستین قانون با همین سهگانه به پایان نمیرسد و ابرکرومبی بعدها رمانهای مستقل دیگری در همین جهان نوشت که از جملهٔ آنها میتوان به «طعم سرد انتقام» (Best Served Cold)، «قهرمانان» (The Heroes) و «سرزمین سرخ» (Red Country) اشاره کرد.
دربارهٔ نویسنده
جوزف ادوارد ابرکرومبی نویسنده و تدوینگر فیلم بریتانیایی است که در سال ۱۹۷۴ به دنیا آمد. او با نوشتن سهگانهٔ نخستین قانون به شهرت رسید. رمان دیگر او نیز با عنوان «نیمه شاه» در سال ۲۰۱۵ برندهٔ جایزهٔ لوکوس برای بهترین کتاب نوجوانان شد. ابرکرومبی در لنکستر انگلستان به دنیا آمد و در مدرسهٔ سلطنتی لنکستر و دانشگاه منچستر به تحصیل در رشتهٔ روانشناسی پرداخت. او در مصاحبهای عنوان کرد که بسیار به بازیهای ویدیویی علاقه دارد و بازیهایی مانند «عصر امپراتوری» الهامبخش او برای نوشتن مجموعهٔ نخستین قانون بودهاند. ابرکرومبی قبل از شروع کار به عنوان تدوینگر، در یک شرکت تلویزیونی مشغول به کار بود. زمانی که توانست تدوینگر فیلم مستقل شود، وقت آزاد بیشتری نسبت به گذشته داشت و آن زمان بود که طرح داستانی نخستین قانون را که در دوران دانشگاه نوشته بود بازنویسی کرد. در سال ۲۰۰۲ شروع به نوشتن اولین جلد از این مجموعه کرد و تا سال ۲۰۰۴ آن را تکمیل کرده بود. این جلد در سال ۲۰۰۶ منتشر شد و او در سال ۲۰۰۸ فینالیست دریافت جایزهٔ «جان دبلیو کمپل» برای بهترین نویسندهٔ جدید شد.
معرفی کتابهای مشابه
اگر از مطالعهٔ «خرد تودهها» لذت بردهاید و به دنبال آثار مشابه میگردید، بهتر است هنگام انتخاب کتاب جدید ببینید کدام بخش از اثر برایتان جذابتر بوده است. اگر فضای تاریک و شخصیتهای خاکستری را دوست داشتهاید، سراغ فانتزیهای دارک بروید؛ اگر بیشتر از انقلاب، سیاست و بازی قدرت لذت بردهاید، رمانهایی با محوریت حکومت و کشمکش اجتماعی انتخاب کنید؛ و اگر شخصیتپردازی پیچیده برایتان مهمتر بوده، آثاری را در اولویت قرار دهید که قهرمانان چندوجهی و غیرقابلپیشبینی دارند. همچنین مطالعه دیگر آثار جو ابرکرومبی، بهخصوص مجموعه «نخستین قانون» و دیگر کتابهای مرتبط با جهان او، میتواند انتخاب طبیعی بعدی برای طرفداران این سبک باشد. در ادامه چند اثر فانتزی با حالوهوای مشابه به شما معرفی کردهایم.
- دروغهای لاک لامورا اثر اسکات لینچ
کتاب «دروغهای لاک لامورا» (The Lies of Locke Lamora) اثر اسکات لینچ رمانی فانتزی و ماجراجویانه است که با ترکیبی از شخصیتهای خاکستری، نقشههای پیچیده، خیانت، طنز و بازیهای قدرت، تجربهای متفاوت برای علاقهمندان به فانتزی معاصر رقم میزند. این اثر، نخستین جلد مجموعه «جنتلمن حرامزادهها» است و داستان لاک لامورا، دزدی باهوش و استاد فریب و نقشهکشی، و گروه همراهانش را دنبال میکند. اگر از کتاب «خرد تودهها» به دلیل شخصیتپردازی چندلایه، فضای خشن، طنز تلخ و کشمکش بر سر قدرت لذت بردهاید، این رمان نیز میتواند انتخاب جذابی برای شما باشد؛ هر دو اثر قهرمانانی بینقص و جهانهایی کاملاً سیاهوسفید ندارند و در آنها هوش، فریب، جاهطلبی، وفاداری و خیانت نقش مهمی در پیشبرد داستان دارند.
شباهتها با کتاب خرد تودهها:
- شخصیتهای خاکستری و چندلایه
- طنز تلخ و کنایهآمیز
- نمایش خیانت، فریب و بازیهای قدرت
- شخصیتهای باهوش و غیرقابلپیشبینی
- تأکید بر جاهطلبی، وفاداری و منافع شخصی
- روایت پرتنش و سرشار از غافلگیری
- فاصله گرفتن از الگوی قهرمان کاملاً خیر و شرور کاملاً شرور
از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «خرد تودهها» لذت خواهید بُرد، چون در کنار یک داستان فانتزی پرکشش، با شخصیتهایی غیرقابلپیشبینی، نقشههای هوشمندانه و فضایی روبهرو میشوید که در آن هیچ چیز دقیقاً آنطور که در ابتدا به نظر میرسد نیست.
- مالازان اثر ایان سی اسلمونت
کتاب «مالازان» (Path to Ascendancy ) اثر ایان سی. اسلمونت مجموعهای در جهان فانتزی مالازان است که با تمرکز بر قدرت، جنگ، سیاست، دسیسه و شخصیتهای متعدد، میتواند برای علاقهمندان به آثار پیچیده و تاریک فانتزی جذاب باشد. اگر از کتاب «خرد تودهها» به دلیل فضای دارک، شخصیتهای خاکستری، کشمکشهای سیاسی، نبرد بر سر قدرت و روایت چندلایه لذت بردهاید، آثار ایان سی. اسلمونت نیز میتوانند انتخاب مناسبی برای ادامه این مسیر باشند. هر دو نویسنده در ساخت جهانی خشن و بیرحم، خلق شخصیتهایی با انگیزههای متناقض و نمایش تأثیر قدرت و سیاست بر سرنوشت افراد موفق عمل میکنند.
شباهتها با کتاب خرد تودهها:
- فضای تاریک و دارک به همراه شخصیتهای خاکستری و چندلایه
- جنگ و درگیریهای نظامی
- سیاست و کشمکش بر سر قدرت
- نمایش دسیسه و خیانت
- جهانسازی گسترده و پیچیده
- روایت چندلایه و شخصیتهای متعدد
- غافلگیری و غیرقابلپیشبینی بودن سرنوشت شخصیتها
- پرداختن به پیامدهای قدرت و جاهطلبی
از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «خرد تودهها» لذت خواهید بُرد، چون با جهانی گسترده، فضای تاریک فانتزی، درگیریهای سیاسی و نظامی و شخصیتهایی روبهرو میشوید که تصمیمها و سرنوشتشان همیشه قابل پیشبینی نیست.
سخن پایانی
گاهی یک انقلاب با فریاد آزادی آغاز میشود و با سکوت قربانیان به پایان میرسد. گاهی مردمی که برای برهمزدن نظم قدیمی به خیابان آمدهاند، خیلی زود خودشان به بخشی از همان قدرتی تبدیل میشوند که قصد نابودیاش را داشتند. کتاب «خرد تودهها» اثر جو ابرکرومبی دقیقاً در چنین فضای پرآشوبی روایت میشود؛ جایی که انقلاب، سیاست، خشونت، جاهطلبی و خیانت در هم تنیدهاند و هیچکس نمیتواند با اطمینان بگوید قهرمان واقعی داستان چه کسی است. این کتاب پایانی بلندپروازانه برای سهگانهٔ «دوران جنون» است؛ رمانی که جهان فانتزی خود را با مفاهیمی مانند انقلاب، اقتصاد، سیاست و تغییرات اجتماعی در هم میآمیزد.
از سوی دیگر، شخصیتپردازی چندلایه، طنز سیاه، فضای دارک، توطئههای سیاسی و پیچشهای داستانی، این کتاب را به گزینهای جذاب برای خوانندگانی تبدیل میکند که دنبال یک کتاب فانتزی جذاب برای بزرگسالان میگردند. ابرکرومبی در این اثر بار دیگر نشان میدهد که قهرمانانش قرار نیست همیشه تصمیم درست بگیرند و پیروزی به معنای رسیدن به خوشبختی نیست. همین نگاه واقعگرایانه و گاه تلخ، یکی از عناصر متمایزکننده آثار اوست.
در نهایت، اگر دو جلد قبلی «دوران جنون» را خواندهاید، این کتاب فرصت مناسبی برای دیدن نتیجه انتخابها، اتحادها و دشمنیهایی است که در طول مجموعه شکل گرفتهاند. اگر هم برای نخستین بار با نام جو ابرکرومبی و جهان «نخستین قانون» روبهرو شدهاید، بهتر است مطالعه این رمان را از دو جلد قبلی سهگانه آغاز کنید تا روابط شخصیتها و تحولات سیاسی را با عمق بیشتری درک کنید. برای علاقهمندان به فانتزی دارک، داستانهای سیاسی، شخصیتهای خاکستری و روایتهای پرتنش، این اثر میتواند انتخابی قابلتوجه برای مطالعه باشد.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
البته ریاکاری نفسگیری بود، ولی ظاهراً اشتهای مردم برای ریاکاری سیریناپذیر بود. آبشرکه با بیرون کردن مستأجران فقیر از زمینهای عمومی تا جایی فراتر از رؤیای هر فرد آزمندی ثروت به جیب زده بود، به جایی رسیده بود که با متواضعانهترین لباسهای خاکیرنگی که کسی میتوانست تصور کند، صرفهجویی را موعظه میکرد.
«شهروندان، خواهش میکنم!» ریسیناو طبق معمول هفتههای گذشته بیهوده زور میزد تا نظم را بر این آشفتگی حاکم کند. «قانون اساسی ما!»
و اورسو زد زیر خنده. اولش خندهی نقلی کوچکی بود. سعی کرد آن را فروبخورد، ولی دوباره از دهانش در رفت. تبدیل شد به قهقههای انفجاری. هر چهرهای که میدید، خندهاش را بدتر میکرد. آن خائن ثروتمند که خودش را در لباسهای روز جشن مردی شرافتمند پنهان کرده بود. آن براک بوالهوسِ بازنده که صدای تشویقها به خاطر میهنپرستی و دلاوریاش تا سقف بلند بود؛ سوربِرک بزدل و خیالباف که خودش را مثل قهرمان بیباک به مردم نشان میداد. یورشِ سخنرانیهای گزافهگویانه، دست پیش گرفتنهای احساسات برانگیز، ایستادگی خشمگین روی اصولی که مدام در حال تغییر بودند، بیانیههای پراشک و آه کسانی که وفاداریشان دمبهدم عوض میشد. بدترین انسانها که در جایی جمع شده بودند که باید متعلق به بهترینها میبود. تاجی بود که از گه ساخته شده بود.