من پرندگان را می فهمم

کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» (Kuşları Anlıyorum) محصول همکاری مشترک سعید جهانپولاد، شاعر و پژوهشگر ایرانی، با کادیر آیدیمیر (Kadir Aydemir) و پلین اُوزر (Pelin Özer)، دو هایکوسرای معاصر ترکیه است که در سال ۱۴۰۴ در انتشارات هرمز منتشر شد. هایکوی ترکی، همانند هایکوی ژاپنی کلاسیک، یک شعر کوتاه و تصویرمحور است که با کمترین کلمات، لحظه‌ای عاطفی یا تصویری از طبیعت یا زندگی انسان را منتقل می‌کند، اما با ویژگی‌ها و زمینهٔ فرهنگی ترکیه و زبان ترکی شکل گرفته است.

این اثر حاصل پنج سال پژوهش دربارهٔ گونهٔ هایکوی ترکی و شاعران معاصر هایکو است. در این کتاب، علاوه بر هایکوسرایانی چون کادیر آیدمیر، پلین اوزر و یلدا کارتاش، ترجمه‌ها و معرفی‌هایی از شاعران پیشگام شعر مدرن ترکیه نیز آمده است؛ شاعرانی که با تأثیرپذیری از جهان متنی هایکوی ژاپنی، تحول‌ها و نوآوری‌های چشمگیری در شعر و ادبیات ترکیه ایجاد کرده‌اند.

کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» یک گردآوری و ترجمهٔ ادبی در قالب هایکو از شعر معاصر ترکی است. هدف این کتاب ارائهٔ نمونه‌هایی از هایکوهای برجسته در ادبیات ترکی معاصر است که نشان‌دهندهٔ تاثیرات ژاپنی و تحول در فرم‌های کوتاه شعری در ترکیه می‌باشد؛ به‌ویژه با تمرکز بر شاعران معاصر تُرکی که به هایکو نزدیک هستند و توانسته‌اند سبک ژاپنی را در بستر شعر ترکی بومی‌سازی کنند.

در این آنتولوژی، آثار و معرفی‌هایی از شاعران برجسته‌ هایکوی ترکیه آورده شده که در ادبیات مدرن این کشور نقش داشته‌اند. از جمله این شاعران می‌توان به کادیر آیدیمیر و پلین اُوزر اشاره کرد، کسانی که در مسیر شعر کوتاه هایکو در ترکیه شناخته شده‌اند و نمونه‌های کارشان نشان‌دهندهٔ تعامل میان سنت هایکوی ژاپنی و خلاقیت‌های نوین در شعر ترکی است. این گردآوری نتیجهٔ پنج سال تحقیق در زمینهٔ هایکو بوده و تلاش دارد تصویری جامع از این نوع شعر در فضای ادبی ترکی ارائه دهد.

«من پرندگان را می‌فهمم» یک گلچین ادبی پژوهش محور و حاصل پنج سال تحقیق دربارهٔ هایکوی معاصر ترکیه است. این کتاب تلاش می‌کند جریان هایکو را در شعر مدرن ترکیه نشان دهد؛ جریانی که تحت تأثیر هایکوی ژاپنی شکل گرفته اما در بستر فرهنگی و زبانی ترکی، به بیان‌ها و نوآوری‌های تازه رسیده است. اثر حاضر با معرفی و ترجمهٔ آثار شاعران شاخص، پلی میان ادبیات ژاپن، ترکیه و فارسی ایجاد می‌کند و برای مخاطب فارسی‌زبان، دریچه‌ای نسبتاً نادر به شعر کوتاه ترکی معاصر می‌گشاید. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

• تمرکز تخصصی بر هایکوی ترکی: کتاب به‌طور مشخص به گونهٔ هایکو در شعر معاصر ترکیه می‌پردازد.

• حاصل پنج سال پژوهش ادبی: محتوای کتاب بر پایهٔ تحقیق بلندمدت و هدفمند دربارهٔ هایکو و شاعران مرتبط با آن شکل گرفته است.

• حضور شاعران شاخص هایکو: آثاری از شاعرانی چون کادیر آیدیمیر و پلین اُوزر‌ در کنار دیگر نام‌های تأثیرگذار آمده است.

• پیوند سنت ژاپنی با شعر مدرن ترکی: کتاب نشان می‌دهد چگونه هایکوی ژاپنی باعث تغییر و نوآوری در شعر و ادبیات مدرن ترکیه شده است.

• معرفی و ترجمه هم‌زمان: کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» فقط ترجمهٔ شعر نیست، بلکه با معرفی شاعران و زمینهٔ ادبی آن‌ها، بُعد آموزشی و پژوهشی هم دارد.

این کتاب بیش از همه برای علاقه‌مندان به شعر کوتاه و هایکو، دانشجویان و پژوهشگران ادبیات تطبیقی، و خوانندگانی که به ادبیات معاصر ترکیه و پیوندهای بین‌فرهنگی علاقه دارند مناسب است. کسانی که از شعرهای مینیمال، تصویرمحور و تأمل‌برانگیز لذت می‌برند، در این کتاب با نمونه‌هایی روبه‌رو می‌شوند که میان سنت هایکوی ژاپنی و بیان مدرن ترکی تعادل ایجاد کرده‌اند. همچنین مترجمان، شاعران و مخاطبان فارسی‌زبانِ کنجکاو نسبت به جریان‌های کمتر شناخته‌شدهٔ شعر جهان، از خواندن این گلچین لذت خواهند برد.

• آشنایی با جریان کمتر دیده‌شدهٔ هایکوی ترکیه: این کتاب شما را با بخشی از ادبیات معاصر ترکیه آشنا می‌کند که معمولاً در فضای فارسی‌زبان کمتر دیده شده است. هایکوی ترکی، برخلاف تصور رایج، صرفاً تقلیدی از نمونه‌های ژاپنی نیست، بلکه با زبان، زیست و حساسیت‌های فرهنگی ترکیه شکل گرفته است. خواندن این اثر کمک می‌کند تحولات شعر مدرن ترکیه را از زاویه‌ای ظریف و متفاوت بشناسید.

• تجربهٔ قدرت معنا در کمترین کلمات: هایکو هنری است که به ایجاز، سکوت و تصویر تکیه دارد. این کتاب نشان می‌دهد چگونه چند سطر کوتاه می‌توانند احساس، اندیشه و تصویر را هم‌زمان منتقل کنند. اگر از متن‌هایی لذت می‌برید که شما را وادار به مکث، تأمل و بازخوانی می‌کنند، این آنتولوژی دقیقاً با همین کیفیت ذهنی با شما گفت‌وگو می‌کند.

• پیوند زنده میان فرهنگ‌ها و زبان‌ها: «من پرندگان را می‌فهمم» فقط یک مجموعه شعر نیست، بلکه نتیجهٔ گفت‌وگوی ادبی میان ژاپن، ترکیه و ایران است. ترجمه و گردآوری کتاب نشان می‌دهد چگونه یک قالب شعری می‌تواند از مرزهای جغرافیایی عبور کند و در زبان فارسی جان تازه بگیرد. این ویژگی کتاب را برای علاقه‌مندان به ادبیات تطبیقی و ترجمه، بسیار ارزشمند می‌کند.

• ترکیب پژوهش و ذوق ادبی: این اثر حاصل پنج سال پژوهش است، اما لحن آن صرفاً دانشگاهی و خشک نیست. کتاب تعادلی میان تحقیق ادبی و لذت خواندن برقرار می‌کند؛ به‌طوری‌که هم برای خوانندهٔ جدی ادبیات مناسب و خواندنی است و هم برای مخاطبی که صرفاً به دنبال تجربه‌ای شاعرانه و متفاوت است.

کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» را بخوانید چون فرصتی برای ورود به جهان عمیق شعر هایکو است؛ جایی که شعر با کمترین کلمات، بیشترین معنا را منتقل می‌کند. این کتاب نه‌تنها دریچه‌ای به هایکوی معاصر ترکیه می‌گشاید، بلکه نشان می‌دهد چگونه یک قالب کهن ژاپنی می‌تواند در بافتی فرهنگی متفاوت بازآفرینی شود و برای مخاطب فارسی‌زبان تجربه‌ای تازه، تأمل‌برانگیز و الهام‌بخش خواهد بود.

سعید جهانپولاد شاعر، مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات تطبیقی ملل است که در سال ۱۳۴۷ در تهران به دنیا آمد. او در رشتهٔ زبان و ادبیات تطبیقی به تحصیل پرداخته و از اواسط دههٔ ۱۳۶۰ فعالیت ادبی خود را آغاز کرده و آثارش در روزنامه‌ها و نشریات معتبر فرهنگی و ادبی ایران از جمله نشریات اطلاعات، سلام، ادبستان فرهنگ و ادب، آدینه، گردون، دنیای سخن، کارنامه و کلک و همچنین فصلنامه‌های فلسفه و هنر در حوزه نقد ادبی و شعر منتشر شده است. جهانپولاد در دههٔ ۱۳۷۰ با همکاری دفتر ماهنامهٔ معیار و دیگر فعالان ادبی کارگاه‌هایی دربارهٔ شعر و نقد شعر برگزار کرد که در شکل‌گیری جریان شعر دههٔ ۷۰ ایران تأثیر داشت.

در کنار شعرپردازی، جهانپولاد در ترجمه و پژوهش ادبی نیز نقش داشته است. او همچنین در برنامه‌های ادبی و میزگردهای مختلف در زمینهٔ تحلیل و نقد شعر حضور داشته است، که نشان‌دهندهٔ تعامل او با جامعهٔ ادبی و نقد ادبی در ایران است. این شاعر را می‌توان چهره‌ای چندوجهی در ادبیات معاصر ایران دانست؛ شاعری که هم در خلق شعر فعال است، هم در ترجمهٔ آثار جهانی ادب مشارکت دارد، و هم در پژوهش و نقد ادبی نقش‌آفرینی کرده است. 

کتاب «هایکو شعر ژاپنی از آغاز تا امروز» باگردآوری و ترجمهٔ احمد شاملو شاعر، نویسنده، روزنامه‌نگار، پژوهشگر و مترجم ایرانی است. می‌توان گفت که هایکو در ایران با این کتاب شاملو معرفی شد اما اولین نفری که هایکو را به فارسی ترجمه کرد سهراب سپهری بود که به هایکو وزن داده بود. در این کتاب شاملو سعی داشته تا برترین هایکوها را گرداوری کند. علاوه بر این وی به تحلیل و بررسی مفاهیم پنهان در هایکوها می‌پردازد و به خواننده کمک می‌کند تا ارتباط قوی‌تری با شعر برقرار کند. بیش از 4000 هایکو توسط پاشایی ترجمه شد و شاملو در حدود 1400 هایکو را که می‌توانست به فارسی چاپ کند انتخاب کرد.

این کتاب نیز مانند «من پرندگان را می‌فهمم» پژوهش‌محور و ترجمه‌ای است که به هایکو و شعر کوتاه اختصاص دارد. هر دو کتاب تلاش می‌کنند این قالب مینیمال و تصویرمحور را به مخاطب غیرژاپنی معرفی کنند. هر دو اثر، علاوه بر ارائهٔ نمونه‌های شعری، شامل معرفی شاعران و تحلیل‌های کوتاه دربارهٔ سبک و ویژگی‌های هایکو هستند و هدفشان بازنمایی ادبیات ژاپن و جریان‌های شعری معاصر در قالبی قابل دسترس برای خوانندهٔ فارسی‌زبان است. تفاوت اصلی این دو کتاب در این است که شاملو بیشتر بر هایکوی کلاسیک و ژاپنی متمرکز است، در حالی که «من پرندگان را می‌فهمم» جریان معاصر هایکوی ترکیه را بررسی می‌کند و با ترجمه و گردآوری بین فرهنگی، پلی میان ژاپن، ترکیه و ایران ایجاد می‌کند. از جمله شباهت‌های هر دو کتاب می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• تمرکز بر هایکو و شعر کوتاه: هر دو کتاب هدف اصلی‌شان معرفی قالب هایکو و ارائه نمونه‌های برجسته از این ژانر است.

• پژوهش و گردآوری دقیق: هر دو اثر محصول تحقیق و جمع‌آوری گسترده هستند. شاملو آثار اصلی ژاپنی را مطالعه، انتخاب و ترجمه کرده است و جهانپولاد پنج سال تحقیق کرده تا هایکوهای ترکیه را گردآوری، معرفی و ترجمه کند. 

• معرفی شاعران و تحلیل سبک‌ها: در هر دو، کتاب صرفاً مجموعه شعر نیست، بلکه ابزاری آموزشی و تحلیلی برای فهم شاعر و سبک شعر است.

• هدف بین‌فرهنگی و ترجمه‌ای: هر دو کتاب از طریق ترجمه، هایکو را به مخاطب غیرژاپنی یا غیرترکی معرفی می‌کنند. هر دو تلاش دارند تجربهٔ فرهنگی و ادبی دیگری را قابل دسترس کنند.

• توجه به زیبایی‌شناسی و تجربهٔ خواننده: خواندن هر دو کتاب تجربه‌ای تأمل‌برانگیز و شاعرانه است؛ خواننده با کمترین کلمات به تصاویر و احساسات غنی دست می‌یابد و با قدرت ایجاز و هنر لحظه در شعر آشنا می‌شود. 

کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» را می‌توان نتیجهٔ تلاقی صبر پژوهشی و حساسیت شاعرانه دانست؛ اثری که نشان می‌دهد هایکو، فراتر از یک قالب کوتاه شعری، شیوه‌ای از دیدن و درک جهان است. این آنتولوژی با تمرکز بر هایکوی معاصر ترکیه، تصویری روشن از مسیری ارائه می‌دهد که شعر مدرن ترکی در گفت‌وگو با سنت هایکوی ژاپنی پیموده و چگونه این تعامل به زبانی تازه و مینیمال انجامیده است.

از منظر پژوهشی، ارزش کتاب در این است که حاصل پنج سال تحقیق متمرکز دربارهٔ یک ژانر خاص است که کمتر کسی به سراغش رفته است. گردآوری، ترجمه و معرفی شاعران مختلف در کنار یکدیگر، به خواننده امکان می‌دهد تحولات هایکو در ترکیه را نه به‌صورت پراکنده، بلکه در قالب یک کلیت منسجم دنبال کند. این رویکرد پژوهش‌محور، کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» را به منبعی قابل اتکا برای مطالعات ادبی، به‌ویژه در حوزهٔ ادبیات تطبیقی و شعر کوتاه، تبدیل می‌کند.

بدین ترتیب کتاب «من پرندگان را می‌فهمم» یک اثر پژوهشی بسیار مهم است که توانسته ارتباطی خاص میان فرهنگ‌ها، زبان‌ها و نگاه‌ها ایجاد کند. این اثر برای مخاطب فارسی‌زبان فرصتی فراهم می‌کند تا با جریان‌های معاصر شعر ترکی آشنا شود و هم‌زمان به ظرفیت‌های بیان شاعرانه در کمترین واژگان بیندیشد. چنین کتابی نشان می‌دهد که پژوهش ادبی، وقتی با نگاه شاعرانه همراه می‌شود، می‌تواند به تجربه‌ای ماندگار و الهام‌بخش تبدیل شود.