زمین و خدایان

هایدگر یکی از مهم‌ترین و درعین‌حال پیچیده‌ترین فیلسوفان قرن بیستم بود که فلسفه‌اش بر مفهوم بودن تمرکز دارد. هایدگر معتقد بود که انسان‌ها به‌طور خاص می‌توانند از بودن خود آگاه باشند. کتاب «زمین و خدایان» (Earth and Gods: An Introduction to the Philosophy of Martin Heidegger) اثر وینسنت وایسیناس (Vincent Vycinas) در سال ۱۹۶۹ منتشر شد. این کتاب تلاشی برای آشنایی خواننده با فلسفهٔ کاملاً توسعه یافتهٔ هایدگر است. نویسنده در این کتاب تلاش کرده است تا با زبانی نسبتاً ساده و قابل‌فهم مفاهیم کلیدی و پیچیدهٔ هایدگر را توضیح بدهد. این کتاب راهنمایی عمیق برای کسانی است که تازه می‌خواهند با هایدگر و فلسفه‌اش آشنتا شوند. نویسنده با بررسی آثار هایدگر و ارتباط آن‌ها با ادبیات و هنر، نشان می‌دهد که فلسفهٔ هایدگر چطور می‌تواند دیدگاه ما را نسبت به جهان و جایگاهمان در آن تغییر دهد. 

«زمین و خدایان» این تصور را ایجاد می‌کند که این کتاب مطالعه‌ای کلی از فلسفهٔ هایدگر نیست، بااین‌حال این تصور کاملاً غلط است و نویسنده در این کتاب به نمادهای هستی‌شناختی بنیادی فلسفهٔ کاملاً توسعه یافتهٔ هایدگر پرداخته که مرحلهٔ سوم و نهایی تفکر او به شمار می‌روند. دو مرحله قبلی، مرحله دازاین و مرحله هستی هستند. این دو مرحله، جریان طبیعی مسائل بنیادی هستند که در مرحله «زمین و خدایان» به شکل‌گیری و توسعه نهایی خود می‌رسند. 

این کتاب به جای یک مطالعه پراکنده یا محدود، هستی‌شناسی متاخر هایدگر - که ریشه در رابطه متقابل زمین، آسمان، خدایان (یا امر الهی) و فانیان دارد - را به عنوان اوج و تلفیق دغدغه‌های اولیه او با دازاین و هستی قرار می‌دهد. دازاین (مرحله اول) به هستی منجر می‌شود و هستی (مرحله دوم) به قدرت‌های هستی‌شناختی بنیادی هستی می‌شکفد که عبارتند از زمین و آسمان، خدایان و فانیان (مرحله سوم). از آنجا که زمین بدون آسمان غیرقابل تصور است و از آنجا که خدایان در جهان فانیان - انسان‌ها - خدایان هستند، عنوان «زمین و خدایان» اختصاری از این چهار قدرت بنیادی هستی است. 

از این رو، «زمین و خدایان» تلاشی برای ارائه فلسفه هایدگر به عنوان یک کل است. چنین ارائه‌ای، زمینه لازم را برای درک مناسب‌تر و کارآمدتر نوشته‌های خود هایدگر در اختیار خواننده قرار می‌دهد. بنابراین، این کتاب را می‌توان به درستی مقدمه‌ای بر فلسفه هایدگر دانست. 

«زمین و خدایان» با ارائه واضح، جامع و سیستماتیک فلسفه کاملاً توسعه‌یافته مارتین هایدگر، با تمرکز ویژه بر آنچه خود هایدگر مرحله سوم و نهایی تفکر خود می‌دانست، متمایز می‌شود. ویسنده در این کتاب فلسفه قاره‌ای پیچیدهٔ هایدگر را برای خوانندگانی که به دنبال وسعت و عمق در راهنمایی تفسیری هستند، بسیار قابل فهم‌تر می‌کند. چارچوب‌بندی وایسیناس به خوانندگان کمک می‌کند تا آثار هایدگر را به عنوان یک کل یکپارچه ببینند و ساختار آن، قوس اندیشه هایدگر را از تحلیل وجودی تا نقد متافیزیکی و تا دیدگاه هستی‌شناختی متاخر او دنبال می‌کند. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از: 

• شرح یکپارچه فلسفه هایدگر به طور کلی: این کتاب صرفاً نکاتی را از نوشته‌های هایدگر انتخاب نمی‌کند؛ بلکه ایده‌های کلیدی او را در روایتی یکپارچه می‌بافد که سیر تکامل فیلسوف را از دازاین تا پرسش هستی تا نمادهای هستی‌شناختی بنیادی زمین، آسمان، خدایان و فانیان، که هایدگر آنها را هسته تفکر بالغ خود می‌دانست، دنبال می‌کند. 

• تمرکز بر مرحله بعدی هایدگر: در حالی که بسیاری از مقدمه‌ها بر «هستی و زمان» یا مقالات خاص هایدگر متمرکز هستند، وایسیناس توجه ویژه‌ای به آثار متاخر هایدگر دارد و نشان می‌دهد چگونه اندیشه او فراتر از دغدغه‌های وجودی-پدیدارشناختی اولیه حرکت کرد.

• وضوح و ساختار آموزشی: این کتاب حول فصل‌های موضوعی واضح سازماندهی شده است که خوانندگان را به تدریج به عمق واژگان و مسائل پیچیده هایدگر هدایت می‌کند، که آن را هم برای دانشجویان و هم برای محققان باتجربه‌ای که به دنبال یک مرور جامع هستند، کاربردی می‌کند.

• زمینه‌سازی در فلسفه غرب: وایسیناس دغدغه‌های هایدگر را در تاریخ گسترده‌تر فلسفه قرار می‌دهد و توضیح می‌دهد که چگونه نقد هایدگر از متافیزیک و هستی‌شناسی مبتنی بر دازاین در تضاد با سیستم‌های قبلی است و به سوالات متافیزیکی همیشگی پاسخ می‌دهد.

• چارچوب‌بندی تفسیری مفاهیم حیاتی هایدگر: این کتاب به جای توضیح اصطلاحات، ایده‌های اصلی هایدگر مانند هستی، جهان و حقیقت را به گونه‌ای تفسیر می‌کند که پیوندهای متقابل آنها را آشکار می‌کند.

• به طور کلی، «زمین و خدایان» در درجه اول به عنوان یک مقدمه آکادمیک ویژه بر اندیشه متافیزیکی متاخر هایدگر شناخته می‌شود. این کتاب در مطالعات هایدگر و زمینه‌های دانشگاهی مورد استفاده و استناد قرار می‌گیرد.

• در میان خوانندگان، این کتاب توجه مثبت بسیاری از خوانندگان را به خود جلب کرده و برخی از خوانندگان از تفسیر و تلاش‌های توضیحی آن، به ویژه بحث‌های مربوط به نمادهای اصلی هایدگر مانند خدایان و چهارگانه، قدردانی می‌کنند.

• برخی آن را «گوهر پنهان» توصیف می‌کنند و نگارش و سودمندی آن به عنوان همراهی برای آثار هایدگر ستوده‌اند.

این کتاب برای خوانندگانی که از قبل با مارتین هایدگر آشنایی دارند و می‌خواهند راهنمایی منسجم برای اندیشه‌های بعدی او داشته باشند، به‌ویژه دانشجویان تحصیلات تکمیلی فلسفه، محققان فلسفه قاره‌ای، متکلمان درگیر با هستی‌شناسی مدرن و خوانندگان جدی آثار هایدگر که در تلاشند تا «هستی و زمان» را با نوشته‌های بعدی او پیوند دهند، مناسب است. همچنین برای استادانی که به دنبال یک متن ثانویه ساختاریافته برای دوره‌های پیشرفته هستند و برای خوانندگانی که از نظر فکری درگیر هستند و با استدلال‌های فلسفی فشرده مشکلی ندارند و آن را درک می‌کنند و به دنبال پلی تفسیری بین تحلیل وجودی اولیه هایدگر و دیدگاه هستی‌شناختی او هستند، مناسب است.

• مفاهیم متاخر و دشوار هایدگر را روشن می‌کند: مفاهیم چهارگانه و نقش خدایان از جمله مبهم‌ترین عناصر اندیشه هایدگر هستند. وینسنت وایسیناس در کتاب «زمین و خدایان» این ایده‌ها را با صبر و حوصله و به طور سیستماتیک توضیح می‌دهد و آنها را بر هستی‌شناسی و نقد متافیزیکی اولیه هایدگر بنا می‌کند. در نتیجه، این کتاب به عنوان یک راهنمای مفهومی عمل می‌کند که به خوانندگان اجازه می‌دهد تا با اعتماد به نفس به سراغ نوشته‌های متاخر هایدگر بروند و زبان نمادین پیچیدهٔ هایدگر را از نظر فلسفی قابل فهم می‌کند.

• فلسفه، متافیزیک و مسئله مقدس را به هم پیوند می‌دهد: یکی از نقاط قوت متمایز این کتاب، پرداختن جدی آن به تلقی هایدگر از امر الهی بدون تقلیل آن به الهیات یا عرفان است. وایسیناس نشان می‌دهد که منظور هایدگر از خدایان چیست و چگونه به صورت هستی‌شناختی عمل می‌کنند و تلاش هایدگر برای بازاندیشی تعالی فراتر از متافیزیک سنتی را روشن می‌کند. این امر، کتاب را به ویژه برای خوانندگانی که علاقه‌مند به چگونگی پرداختن فلسفه به معنا، حضور و امر مقدس هستند، ارزشمند می‌کند.

• یک چارچوب تفسیری برای متون مقدماتی و تفسیرهای هایدگر: کتاب «زمین و خدایان» موضع تفسیری روشنی را در مورد آنچه هایدگر در نهایت سعی در انجام آن داشت، مطرح می‌کند. وایسیناس، هایدگر را به عنوان کسی که در حال ساختن روشی جدید برای درک هستی از طریق ساختارهای رابطه‌ای به جای سیستم‌های انتزاعی است، می‌بیند. این عمق تفسیری، باعث می‌شود تا خوانندگان به راحتی تفسیرهای هایدگر را درک کنند و خوانندگان را برای تعامل مستقیم با آثار متاخر هایدگر آماده می‌کند. 

• معرفی ساختاریافته و سیستماتیک ایده‌ها و عقاید هایدگر: این کتاب با معرفی سیستماتیک واژگان، ساختار و مبانی فلسفی اندیشه متاخر هایدگر، به عنوان یک متن مقدماتی مؤثر برای خواندن آثاری مانند شعر، زبان، اندیشه یا پرسش در باب فناوری عمل می‌کند. خوانندگان نه تنها با آگاهی بیشتر، بلکه با آمادگی بیشتری برای پیمایش متون اصلی هایدگر با وضوح، صبر و بینش فلسفی بیشتر، این کتاب را به پایان می‌رسانند. 

کتاب «زمین و خدایان» را بخوانید چون مسیری نادر، منسجم و تفسیری به دشوارترین و اغلب سوءبرداشت‌ترین دوره هایدگر ارائه می‌دهد و فلسفه او را نه به عنوان مجموعه‌ای از مقالات پراکنده، بلکه به عنوان یک دیدگاه هستی‌شناختی یکپارچه به خواننده معرفی می‌کند. این کتاب به ویژه اگر می‌خواهید بفهمید که چگونه مفاهیم متاخر هایدگر اوج کاوش مادام‌العمر او در هستی هستند که با جدیت فکری و وضوح ساختاری توضیح داده شده‌اند، بسیار برایتان ارزشمند خواهد بود. وینسنت وایسیناس با دقت نشان می‌دهد که چگونه تحلیل وجودی دازاین در «هستی و زمان» به یک دیدگاه هستی‌شناختی گسترده‌تر با محوریت جهان، زمین و امر الهی تبدیل می‌شود. این رویکرد به خوانندگان کمک می‌کند تا دیگر در مورد اهداف و مقاصد هایدگر مانند این‌که در سال‌های پایانی عمرش فلسفه را به‌خاطر شعر رها کرد، سردرگم نشوند. 

وینسنت وایسیناس فیلسوف متولد لیتوانی بود که در ۱۹۱۸ به دنیا آمد و در ۱۹۹۶ درگذشت. او را بیشتر به‌خاطر مشارکت‌هایش در فلسفه قاره‌ای و آثار تفسیری‌اش درباره مارتین هایدگر می‌شناسند. وایسیناس که در اروپا در دوره‌ای از تحولات شدید فکری و سیاسی تحصیل کرده بود، عمیقاً تحت تأثیر پدیدارشناسی و اندیشه وجودی، به ویژه بازاندیشی هایدگر در باب هستی و متافیزیک، قرار گرفت. وایسیناس پس از مهاجرت به ایالات متحده، استاد فلسفه در دانشگاه ویسکانسین-میلواکی شد و سال‌ها در آنجا تدریس کرد. کار دانشگاهی او بر هستی‌شناسی، متافیزیک و پیامدهای فلسفی مدرنیته، با توجه ویژه به اندیشه‌های متاخر هایدگر، متمرکز بود. 

وایسیناس به عنوان یک محقق دقیق و جدی مورد احترام بود و در پی حفظ عمق و دقت فلسفه هایدگر و در عین حال قابل فهم کردن آن برای خوانندگان انگلیسی زبان بود، به ویژه در زمانی که نوشته‌های متاخر هایدگر در دانشگاه‌های انگلیسی زبان بسیار کمتر در دسترس بود. میراث او در نقش واسطه‌گرانه‌اش برای کمک به نسل‌های متمادی دانشجویان و محققان برای نزدیک‌شدن به یکی از چالش‌برانگیزین فیلسوفان قرن بیستم نهفته است.

کتاب «زمین و خدایان» واسطه‌ای فلسفی بین هایدگر و خواننده است. وینسنت وایسیناس با ساده‌سازی زبان هایدگر یا اهلی کردن اندیشه هایدگر، او را ساده نمی‌کند اما در عوض، فضایی ایجاد می‌کند که در آن خواننده می‌تواند به تدریج یاد بگیرد که در دنیای هایدگر ساکن شود، دنیایی که در آن هستی یک پرسش زنده است که از طریق جهان، زمین و حضور الهی آشکار می‌شود. این کتاب به ما یادآوری می‌کند که درک هایدگر نیازمند صبر، توجه و تمایل به بازاندیشی در همان زمینه‌هایی است که فلسفه معمولاً بر آن استوار است.

آنچه این اثر را ماندگار می‌کند، اصرار آن بر انسجام در مجموعه‌ای از اندیشه‌ها است برای خواننده مبهم بوده‌اند. وایسیناس نشان می‌دهد که تأملات بعدی هایدگر و چهارگانه‌اش پاسخ‌های فلسفی جدی به فرسودگی متافیزیک غربی هستند. این کتاب با ردیابی این ایده‌ها به دغدغه‌های اولیه هایدگر، بی‌سروصدا استدلال می‌کند که فلسفه، در بهترین حالت، درباره تولید سیستم‌ها نیست، بلکه درباره گشودن مسیرهاست؛ مسیرهایی که به ذهن اجازه می‌دهد تا به جای تسلط بر جهان، نسبت به آن پاسخگو باقی بماند.

نویسنده در کتاب «زمین و خدایان» خواننده را دعوت می‌کند تا در عصری که با سلطه تکنولوژیکی و فراموشی متافیزیکی مشخص می‌شود، معنای تفکر فلسفی را دوباره بررسی کند. این کتاب نشان می‌دهد که فلسفه هنوز هم می‌تواند وظیفه حفاظت از معنا را با یادگیری چگونگی سکونت به جای چگونگی تسلط بر آن داشته باشد. با خواندن این اثر می‌توانید هم هایدگر و ایده‌هایش را درک کنید و هم در پروژه‌هایش مشارکت کنید. این کتاب جوابی برای سؤال اساسی بشریت دارد و آن این است که آیا بشریت مدرن می‌تواند بار دیگر یاد بگیرد که به هستی، به جهان و به آنچه از آن فراتر می‌رود، گوش دهد.