فرزندپروری مؤثر برای همه یکسان نیست. هر کودکی با خلقوخوی ذاتی خود به دنیا میآید که شامل مجموعهای منحصربه فرد از واکنشهای عاطفی میشود و هر خانوادهای ارزشها و فرهنگهای خاص خود را دارد. ما نمیتوانیم خلقوخوی طبیعی فرزندمان را تغییر دهیم اما میتوانیم بر سیستمهای خودتنظیمی آنها تأثیر بگذاریم، رفتارهای مثبت آنها را پرورش دهیم و رشد اجتماعی و عاطفی آنها را ارتقا دهیم. در کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» (Parenting With Temperament in Mind) دکتر لیلیانا لنگوآ (Dr. Liliana J. Lengua) و دکتر ماریا گارتستین (Dr. Maria Amy Gartstein) دو تن از برجستهترین روانشناسان، توصیههای علمی مبتنی بر فرزندپروری را براساس خلقوخوی فرزند شما و نیازهای خاص خانوادهتان توضیح دادهاند. این کتاب به والدین کمک میکند تا خلقوخوی فرزند خردسال خود را درک کرده و با آن بهطور مؤثرتری برخورد کنند.
دربارهٔ کتاب
«فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» رویکردی مدرن و مبتنی بر تحقیق در فرزندپروری ارائه میدهد که بر درک و کار با خلق و خوی ذاتی هر کودک تأکید دارد. برای کمک به خوانندگان در درک ماهیت ذاتی خلقوخو، کتاب با مروری کوتاه و قابلفهم از سیستمهای عصبی زیستی که زیربنای خلقوخو هستند، آغاز میشود. نویسندگان با ترکیب این درک علمی با جدیدترین نظریهها و تحقیقات روانشناختی و همچنین تجربهٔ خود نویسندگان به عنوان پزشک و مادر، چهار اصل کلی فرزندپروری را مرور کردهاند و سپس نشان دادهاند که چگونه میتوان این اصول را با کودکان خردسال در خلقوخوی متفاوت به کار برد.
بهطور خاص نویسندگان در کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» بر ویژگیهایی تمرکز کردهاند که وقتی بسیار قوی باشند، میتوانند چالشهایی را در رابطه با رشد و رفاه اجتماعی، عاطفی و رفتاری کودکان ایجاد کنند. این ویژگیها شامل ترسو بودن، تکانشی بودن، انعطافپذیر نبودن و به راحتی ناامید شدن میشود. با تکیه بر این پایه، لنگوا و گارتستین چهار اصل اصلی فرزندپروری از جمله حضور داشتن، گرم بودن، متعادل بودن و ثابت قدم بودن را معرفی میکنند و نشان میدهند که چگونه میتوان این شیوهها را متناسب با کودکانی با خلق و خوی متفاوت تطبیق داد.
نکات کلیدیای که با مطالعهٔ این کتاب خواهید آموخت:
• به خوانندگان توصیههای علمی برای فرزندپروری بر اساس خلق و خوی فردی فرزند شما و نیازهای خاص خانوادهتان ارائه میدهد.
• این کتاب با مروری کوتاه و قابل فهم بر سیستمهای عصبی زیستی که زیربنای خلق و خو هستند، به خوانندگان کمک میکند تا ماهیت ذاتی خلق و خو را درک کنند.
• این کتاب با توصیههای عملی ساده، مثالهای مرتبط و پرسشنامههایی برای کمک به شما در ارزیابی خلق و خوی فرزندتان و شیوههای فرزندپروری خودتان، ابزارهایی را که برای فرزندپروری مؤثرتر و تقویت رابطهتان با فرزندتان نیاز دارید، در اختیار شما قرار میدهد.
ویژگیهای برجستهٔ کتاب
«فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» تحقیقات علمی پیشرفته را با راهنماییهای روشن و کاربردی ترکیب میکند که به والدین کمک کند خلق و خوی ذاتی فرزند خود را درک کنند و سپس فرزندپروری خود را بر اساس آن تنظیم کنند. نویسندگان به جای ارائه توصیههای عمومی، مبانی نوروبیولوژیکی خلق و خو را توضیح میدهند و چهار اصل گسترده و قابل انطباق فرزندپروری را ارائه میدهند که از رشد اجتماعی و عاطفی مثبت پشتیبانی میکند. این کتاب به دلیل مثالهای قابل فهم، توضیحات قابل فهم و ابزارهایی مانند سوالات خوداندیشی و ارزیابی خلق و خو که والدین را قادر میسازد رابطه خود را با فرزندشان تقویت کنند و با تفکر به چالشهای خاص پاسخ دهند، مورد ستایش قرار گرفته است. ویژگیهای برجستهٔ این کتاب عبارتاند از:
• مبتنی بر تحقیق: این کتاب که توسط دو روانشناس معتبر با دههها تجربه تحقیقاتی نوشته شده است، علم خلق و خوی معاصر را با توصیههای عملی فرزندپروری ادغام میکند.
• توضیحات قابل فهم در رابطه با خلقوخو: با یک مرور کلی روشن و جذاب از سیستمهای نوروبیولوژیکی که زیربنای خلق و خو هستند آغاز میشود و علم پیچیده را برای والدین قابل فهم میسازد.
• تمرکز بر تفاوتهای فردی: تأکید میکند که فرزندپروری مؤثر نمیتواند برای همه یکسان باشد و والدین را تشویق میکند تا رویکرد خود را بر اساس خلق و خوی منحصر به فرد فرزندشان تنظیم کنند.
• ابزارها و تمرینهای عملی: شامل پرسشنامههایی برای کمک به والدین در ارزیابی خلق و خوی فرزندشان و شیوههای فرزندپروری خود، و همچنین نکات خوداندیشی میشود.
• مثالهای قابل درک و واقعی: از سناریوهای واضح برای نشان دادن چگونگی به کارگیری استراتژیها در موقعیتهای عینی استفاده میکند.
• تمرکز بر نقاط قوت و همچنین چالشها: نه تنها مشکلات بالقوه مرتبط با ویژگیهای خلق و خوی خاص را برجسته میکند، بلکه نقاط قوت ذاتی این ویژگیها را نیز برجسته میکند.
• پشتیبانی از خودتنظیمی و رشد عاطفی: توصیههای مبتنی بر علم را برای پرورش خودتنظیمی، تابآوری و مهارتهای اجتماعی عاطفی کودکان ارائه میدهد.
افتخارات و جوایز
از زمان انتشار «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» در سال ۲۰۲۴، این اثر با استقبال چشمگیری از سوی خوانندگان و منتقدان مواجه شده است. برخی از افتخارات و جوایز آن عبارتاند از:
• کتاب فرزندپروری برترِ A Greater Good
بازخوردها به کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک»
• این کتاب از طریق توصیههای قوی، تمرینهای کاربردی و تمرکز بر حمایت از والدین و فرزندان، به هدف خود دست مییابد و به عنوان یک راهنمای مفید برای فرزندپروری جامع عمل میکند. این کتاب برای والدین نوشته شده است، اما برای هر کسی که امیدوار است رشد کودکان را درک کرده و بر آن تأثیر مثبت بگذارد، قابل استفاده است. نویسندگان بسیار معتبر هستند زیرا هر دو مدرک دکترا دارند، به عنوان استاد روانشناسی دانشگاه کار میکنند و تحقیقاتی در مورد خلق و خو منتشر کردهاند... منبعی ارزشمند برای تقویت رشد کودک. نقد دودی (Doody's Review)
• «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» یک راهنمای درخشان، پیشرفته، علمی و کاربردی برای مراقبان است تا به شما در درک عمیق فرزند خود کمک کند و تجربیات ارتباطی هماهنگ مورد نیاز برای کمک به رشد آنها را فراهم کند. نویسندگان دانشمند-والدین این کتاب مهم، که مملو از کاوشهای عمیق تحقیقاتی در مورد خلق و خوی ذاتی است که به شکلگیری شخصیت نوظهور فرزندان ما کمک میکند، اثری خلق کردهاند که بهترین رویکردهای معتبر تجربی را برای متناسبسازی رویکردهای فرزندپروری ما با مهارتهای مؤثری که مطالعات نشان دادهاند، ترکیب میکند. دکتر دنیل جی. سیگل؛ دانشکده پزشکی هاروارد، کمبریج (Daniel J. Siegel, MD; Harvard Medical School, Cambridge)
• لنگوا و گارتستین یک راهنمای بسیار آموزنده برای والدین در مورد چگونگی تشخیص و پرداختن مؤثر به سبکهای مختلف خلق و خو در فرزندان خردسال خود نوشتهاند. این دو دانشمند-متخصص، کتابی را منتشر کردهاند که سرشار از توصیههای عملی و شواهد مبتنی بر توصیههایشان است و به هر خانهای با کودکان خردسال تعلق دارد. به شدت توصیه میشود! دکتر رابرت جی. مکماهون، دانشگاه جورجیا، آتن، جورجیا، ایالات متحده (Robert J. McMahon, PhD, University of Georgia, Athens, GA, United States)
• این کتاب فراتر از فهرستی از ویژگیهای خلق و خوی کودکان و راههایی است که والدین میتوانند به کمک آنها و به طور مؤثر با ویژگیهای فرزند خود سازگار شوند. این کتاب، نوشته روانشناسان بالینی که به خاطر تحقیقاتشان در زمینه رشد کودک شناخته شدهاند، بینشهای بهروزی در مورد مبانی شخصیت کودکان و توصیههای خردمندانهای در مورد رویکرد فرزندپروری آگاهانه برای پیشگیری و مدیریت مشکلات رفتاری کودک ارائه میدهد. والدینی که آن را میخوانند، روشهای غنیتر و مؤثرتری برای بودن با فرزندان خود به دست خواهند آورد و پزشکانی که با خانوادههای کودکانی که مشکلات رفتاری دارند کار میکنند نیز ایدههای مفیدی از آن به دست خواهند آورد. دکتر جان ای. بیتس، استاد و مدیر آموزش بالینی، گروه علوم روانشناسی و مغز، دانشگاه ایندیانا، بلومینگتون، ایندیانا، ایالات متحده (John E. Bates, Ph.D., Professor and Director of Clinical Training, Department of Psychological and Brain Sciences, Indiana University, Bloomington, IN, United States)
• نویسندگان این کتاب با موفقیت تخصص خود را به عنوان محقق، پزشک و به همان اندازه مهم، یک والد با هم ترکیب کردهاند. نتیجه، کتابی است که مبانی علمی خلق و خوی کودکان را برای والدین قابل فهم میکند و راهکارهای عملی متعددی را برای فرزندپروری کودکانی با خلق و خوی چالش برانگیز ارائه میدهد. دکتر سندی مککلوری، دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو، کالیفرنیا، ایالات متحده (Sandee McClowry, PhD, University of California, San Francisco, CA, United States)
• این کتاب که توسط دو متخصص شناخته شده نوشته شده است، به طرز ماهرانهای تحقیقات مربوط به خلق و خو و تربیت کودک را به روشی قابل فهم ادغام میکند که والدین را قادر میسازد رویکردی را متناسب و شخصیسازی کنند که فرزندانشان از آن بسیار بهرهمند شوند. دیمیتری ای. کریستاکیس، استاد دانشگاه واشنگتن، سیاتل (Dimitri A. Christakis, MD, MPH; George Adkins Professor, University of Washington, Seattle)
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
این کتاب مناسب والدین و مراقبانی است که میخواهند درک عمیقتری در رابطه با رفتار فرزندشان داشته باشند؛ از جمله والدینی که کودکان نوپا، مدرسهای و نوجوانانی دارند و با چالشهای عاطفی و رفتاری روبهرو هستند. علاوه بر این مربیان، مشاوران مدرسه، روانشناسان کودک و سایر متخصصانی که از نزدیک با خانوادهها همکاری دارند، آن را منبعی مفید خواهند یافت. این کتاب با توصیههای کاربردی ساده، مثالهای مرتبط و پرسشنامههایی برای کمک به شما در ارزیابی خلق و خوی فرزندتان و شیوههای فرزندپروری خودتان، ابزارهایی را که برای فرزندپروری مؤثرتر و تقویت رابطهتان با فرزندتان نیاز دارید، در اختیار شما قرار میدهد.
چرا کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» را بخوانیم؟
• کمک میکند تا رفتار فرزندتان را در سطح عمیقتری درک کنید: این کتاب رفتار را از دریچه خلق و خو توضیح میدهد و نشان میدهد که چگونه واکنشپذیری عاطفی، خودکنترلی و سازگاری، تفاوتهای ریشهدار بیولوژیکی هستند و ربطی به تربیت یا انضباط ندارند. با یادگیری اینکه چگونه خلق و خو واکنشهایی مانند اضطراب، تکانشگری یا ناامیدی را شکل میدهد، خواهید فهمید که چرا کودکان در موقعیتهای خاص رفتارهای پریشان کننده را از خود نشان میدهند. بدین ترتیب دیگر در رابطه با رفتار درست با فرزندتان سردرگم نخواهید شد و به شما امکان میدهد تا به جای ناامیدی نسبت به کودکان رفتار درستتری داشته باشید.
• جایگزینی مناسب برای توصیههای یکسان در رابطه با فرزندپروری: بسیاری از کتابهای فرزندپروری فرض میکنند که تکنیکهای یکسانی برای همه کودکان مؤثر است، که میتواند باعث شود والدین در صورت عدم موفقیت توصیهها، احساس ناکارآمدی کنند. این کتاب مستقیماً به این شکاف میپردازد و نشان میدهد که چگونه یک اصل فرزندپروری میتواند بسته به خلق و خوی کودک بسیار متفاوت به نظر برسد. نتیجه، راهنمایی است که واقعبینانه و سازگار به نظر میرسد و به شما کمک میکند تا استراتژیهایی را انتخاب کنید که با فرزندتان متناسب باشد.
• تمرکز بر رابطهٔ میان والد و فرزند: نویسندگان به جای اولویت دادن به اطاعت یا انطباق کوتاهمدت، بر گرمی، حضور، تعادل و ثبات به عنوان پایههای رشد سالم تأکید میکنند. این اصول، ارتباط و اعتماد را تشویق میکنند که به نوبه خود از تنظیم عاطفی و همکاری پشتیبانی میکند. با گذشت زمان، این رویکرد به ایجاد رابطهای کمک میکند که در آن کودکان احساس میکنند که درک شدهاند و قرار نیست کسی آنها را کنترل کند.
• ابزارهای عملی و قابل استفاده در زندگی روزمره: این کتاب شامل ابزارهای ملموسی مانند پرسشنامههای خلق و خو، تمرینهای بازتاب و مثالهای دنیای واقعی است که به تبدیل نظریه به عمل کمک میکند. این ابزارها به شما امکان میدهند هم خلق و خوی فرزندتان و هم تمایلات فرزندپروری خود را ارزیابی کنید و شناسایی الگوها و تنظیم پاسخها را آسانتر کنید. این ساختار کاربردی باعث میشود تا بتوانید تمامی توصیههای کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» را در زندگی روزمره به کار ببرند.
• متنی ساده و قابلفهم براساس تحقیقات معتبر روانشناسی: این کتاب که توسط محققان و پزشکان باتجربه نوشته شده است، کاملاً بر علوم رشد و مزاج استوار است، اما همچنان مطالب کتاب سخت یا سردرگمکننده نیستند. مفاهیم به روشنی توضیح داده شده و با تفکر به کار گرفته شدهاند و محتوا را حتی برای خوانندگانی که پیشینه روانشناسی ندارند، قابل فهم میکنند. این تعادل بین اعتبار و وضوح، کتاب را قابل اعتماد و در عین حال کاربردی و خواندنی میکند.
کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» را بخوانید چون روشی روشن و مبتنی بر شواهد برای درک رفتار کودکان بدون تکیه بر قوانین سختگیرانه یا سرزنش ارائه میدهد. نویسندگان در این کتاب بهجای آنکه به والدین بگویند که باید چگونه رفتار کنند، به آنها نشان میدهند که چطور باید فرزندپروری را مبتنی بر خلق و خوی کودکشان تنظیم کنند تا بتوانند به رشد مناسب کودک کمک کنند. این کتاب کاربردی، مبتنی بر علم و متمرکز بر تقویت رابطه والد-فرزند است، و آن را به ویژه برای هر کسی که به دنبال راهنمایی واقعبینانه به جای توصیههای ایدهآل فرزندپروری است، مفید میکند.
دربارهٔ نویسندگان
دکتر لیلانا لنگوآ با مدرک دکترای روانشناسی، مدیر مرکز رفاه کودکان، استاد روانشناسی دانشگاه واشنگتن، روانشناس بالینی و مادر سه فرزند است. او در عرصه بینالمللی بهخاطر پژوهشهایش در زمینه پاسخهای آسیبپذیر و مقاوم کودکان در مواجهه با استرس و نقش فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودکان در شکلگیری پاسخها منحصربهفرد آنها به استرس شناخته میشود. او همچنین اثرات محرومیت اقتصادی و سختیها بر فرزندپروری و رشد کودکان را مطالعه میکند.
ماریا گارتستین، استاد روانشناسی و مدیر گروه دکترای روانشناسی بالینی در دانشگاه واشنگتن است. او بیش از 100 مقاله پژوهشی منتشر کرده که عمدتا بر خلقوخوی کودک تمرکز دارد. موضوع اصلی در کار دکتر گارتستین، نقش فرزندپروری در شکلگیری خلقوخو و نقش آن در سازگاریهای آینده در جامعه است.
معرفی کتاب مشابه: فرزندپروری مبتنی بر دلبستگی ایمن (The Power of Showing Up)
کتاب «فرزندپروری مبتنی بر دلبستگی ایمن» اثر دنیل جی سیگل (Daniel J. Siegel) و تینا پین برایسن (Tina Payne Bryson) دو تن از موفقترین روانشناسان حوزهٔ کودک و نوجوان است. این کتاب به سؤالی در حوزهٔ روانشناسی کودک پاسخ میدهد؛ سؤالی که کمتر بر ویژگیهای درونی کودکان تمرکز دارد و بیشتر دربارهٔ رویکرد والدین به فرزندپروری است: «مهمترین و تنها کاری که میتوانم برای بچههایم انجام دهم تا کمکشان کنم در دنیا موفق شوند و احساس راحتی داشته باشند کدام است؟» این کتاب با تکیه بر علم دلبستگی و تحقیقات مغز، استدلال میکند که کیفیت حضور به کودکان کمک میکند تا احساس امنیت، دیده شدن، آرامش و امنیت کنند، که به نوبه خود باعث تقویت تابآوری، تنظیم عاطفی و روابط قوی در مراحل بعدی زندگی میشود.
در این کتاب نیز نویسندگان درست مانند کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» تأکید میکنند که فرزندپروری مؤثر بیشتر در درک، پاسخگویی و حضور عاطفی ریشه دارد. در حالی که آنها از زوایای علمی مختلفی به این ایده میپردازند اما هر دو کتاب استدلال میکنند که کودکان زمانی رشد میکنند که مراقبان به طور مداوم و متفکرانه به شخصیت واقعی کودک پاسخ دهند. هر کتاب، کشمکشهای رایج والدین را به عنوان فرآیندهای ارتباطی و رشدی بازتعریف میکند و تأثیر بلندمدت مراقبت هماهنگ از نظر عاطفی را بر خودتنظیمی، تابآوری و احساس امنیت کودکان برجسته میکند. از جمله شباهتهای میان هر دو کتاب میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
• هر دو مبتنی بر تحقیقات روانشناسی و علوم اعصاب هستند و نظریههای پیچیده را به راهنماییهای عملی فرزندپروری تبدیل میکنند.
• هر دو توصیههای یکسان برای همه در مورد فرزندپروری را رد میکنند و بر اهمیت پاسخگویی به تفاوتهای فردی در کودکان تأکید دارند.
• هر دو بر ایجاد یک پایه عاطفی امن به جای مدیریت رفتار در انزوا تمرکز میکنند.
• هر دو بر نقش مراقب در تنظیم عاطفی، الگوسازی آرامش، حضور و ثبات تأکید دارند.
• هر دو تأکید میکنند که اشتباهات در فرزندپروری اجتنابناپذیر هستند و ترمیم و پاسخگویی بیش از کمال اهمیت دارد.
• هدف هر دو تقویت رابطه والد-فرزند به عنوان محرک اصلی رشد عاطفی و اجتماعی سالم است.
سخن پایانی
کتاب «فرزندپروری مبتنی بر خلقوخوی کودک» به والدین کمک میکند تا با اعتمادبهنفس بیشتری با کودکان خود رفتار کنند و بتوانند ریشهٔ خلقوخوی کودکان را درک کنند. این کتاب با ابزاری که در اختیار خواننده قرار میدهد، به آنها کمک میکند تا رفتار کودکان را مشکلی نبینند که باید حل شود بلکه به آرامی فضای عاطفی تربیت کودکان را تغییر دهند. این کتاب، اضطرار و سرزنش را با صبر و کنجکاوی جایگزین میکند و به والدین و تمام کسانی که با کودکان سروکار دارند نشان میدهد که رشد خطی نیست و پیشرفت اغلب با دیدن واضحتر کودک آغاز میشود.
آنچه این دیدگاه را به ویژه قدرتمند میکند، احترام به فردیت، چه در کودکان و چه در والدین، است. نویسندگان مسیری واقعبینانه مبتنی بر پاسخگویی و ثبات در این کتاب فراهم کردهاند. تربیت فرزند، همانطور که این کتاب روشن میکند، در مورد کنترل نیست، بلکه در مورد هماهنگی و تنظیم انتظارات، محیطها و واکنشها به گونهای است که تمایلات طبیعی کودک به جای سرکوب، هدایت شوند. با انجام این کار، برای حل چالشهای روزمره دیگر نیازی نیست تا با کودکان درگیر شوید، بلکه میتوانید به راحتی با آنها ارتباط برقرار کنید و رفتارهای آنها را یاد بگیرید.
نویسندگان در کتاب «فرزندپروری بر خلقوخوی کودک» به خواننده نشان میدهد که فرزندپروری مؤثر کمتر به معنای انجام کارهای بیشتر نیست، بلکه به معنای انجام همان کارها به صورتی متفاوت است. این کتاب والدین را دعوت میکند تا سرعت خود را کم کنند، مشاهده کنند و با نیت واکنش نشان دهند، و به این اعتماد داشته باشند که تغییرات کوچک و متفکرانه میتوانند اثرات ماندگاری داشته باشند. این کتاب با ارج نهادن به خلق و خو به عنوان بخش اساسی از وجود کودک، نه تنها راهنماییهای عملی ارائه میدهد، بلکه دیدگاهی انسانی و امیدوارانه از معنای تربیت کودک با مراقبت را به والدین و مراقبان نشان میدهد.