ادبیات متعهد

ادبیات متعهد به‌ندرت از شهرت خوبی برخوردار بوده و درواقع، ادبیات اغلب به دلیل آن‌که قالب را به پای محتوا و هنر را برای فایده و حقیقت برای ایدئولوژی و ژرف‌نگری و دقت را پیش پای ثنویت و جزم‌اندیشی
قربانی کرده، مورد شماتت قرار گرفته است. تنها تعداد اندکی از این آثار از این‌قاعده مستثنی بوده‌اند. سیلوی سروواز، استاد ادبیات فرانسوی و ادبیات تطبیقی در فرانسه در تالیف فشرده و بسیار پراطلاع و خواندنی خود در چهار فصل، از
«دستور زبان و قواعد ساختاری تعهد ادبی، نظام‌های پیشین تعهد ادبی و تحولات ادبیات متعهد در عصر جدید» با دقت لازم و کافی سخن گفته و در پایان کتاب به «ترسیم خطوط جدید برای ادبیات متعهد در دوره معاصر» پرداخته‌ است.

ما اغلب می‌شنویم که نویسندگان ادبیات متعهد کسانی هستند که در کتاب‌ها و از طریق آثارشان «کارسیاسی می‌کنند.» این نظر غلط نیست به شرط آن‌که از یکسو بدانیم منظور از «سیاست» چیست و از سوی دیگر خود را برای پاسخگویی به
پرسش‌هایی آماده کنیم که از تصور ادبیاتی که قرار است «کاری انجام دهد» به ذهن متبادر می‌شود. اما در مورد واژه «سیاست» می‌توان به تضادی اشاره کرد که میان دو واژه مطرح به چشم می‌خورد: یکی «سیاست» در معنای وسیع آن که
موضوع مطالعات فلسفه سیاسی و اصولا هر نوع اندیشه‌ای است که به اصول سازماندهی و کشورداری مربوط می‌شود و دیگری «سیاست» به‌عنوان فعالیت کسانی که برای دسترسی به قدرت و اعمال آن و حتی جهت‌گیری خاصی که به آن
می‌دهند مبارزه می‌کنند.

قرن بیستم، در معنای دقیق آن شامل مقطعی است که از قضیه یا دعوای دریفوس تا به اصطلاح «پایان ایدئولوژی‌ها» در سال‌های دهه 1980 را شامل می‌شود و این دوره، اغلب دوران ادبیات متعهد در معنای کامل آن تلقی شده است.
اما همانطور که در صفحات قبل دیدیم، در هر مرحله از آن، تعهد به شکل خاصی متجلی گردیده است. جای تردید نیست که ظهور واژه «تعهد» در این سده که ابتدا با نوشته‌های اگزیستانسیالیست‌های مسیحی و سپس در آثار سارتر
به «قرن افراط و تفریط» موسوم گشت و نیز بازتاب سریع آن در خارج از مرزهای فرانسه را نمی‌توان نادیده گرفت: همه این‌ها حاکی از این واقعیت هستند که نویسندگان و روشنفکران آن زمان احساس کردند باید برای نحوه برخورد
با دنیا و ارائه تعریف جدیدی از رابطه میان ادبیات و سیاست و نیز میان نوشتن و عمل کردن، نام مناسبی بیایند.

سیلوی سروواز استاد ادبیات فرانسه و ادبیات تطبیقی در دانشگاه لومان و مدیر آزمایشگاه پژوهشی «ال. ای. ام» و  از بنیان‌گذاران انتشارات «رزون پابلیک» به‌شمار می‌آید و همچنین سردبیری مجله «رزون پابلیک» را بر عهده دارد.

پژوهش‌های او بر مفهوم «تعهد ادبی» در سده‌های بیستم و بیست‌ویکم متمرکز است و به بررسی پیوندهای میان ادبیات و سیاست، نوشتار تاریخ، حافظه و داستان، نیز بازنمایی‌های کودکی می‌پردازد. تازه‌ترین آثار منتشر شده او عبارتند از
«دموکراسی و رمان: کاوش‌های ادبی بحران بازنمایی در سده بیست‌ویکم»، «ادبیات متعهد» و کتاب گروهی «کودکی‌های دیستوپیایی» است.

گرچه ادبیات متعهد اغلب دارای بار افشاگری و برملاسازی پرقدرتی که آگاهانه و به طور ارادی در قالب یک گفتمان مخالف تجلی می‌یابد، باز هم نمی‌توان آن را تا حد یک نوشته منفی تقلیل داد. درست مانند انسان عصیان‌گر کامو
که «نه» گفتنش را می‌توان نوعی «بله» تلقی کرد، ادبیات متعهد نیز به شکل ظریفی «نوشته علیه» را با «نوشته له» درهم می‌آمیزد. در این‌جا حرف اضافه «له» در آن واحد به دو معنی «به نفع» و «در جهت» به کار می‌رود. حتی اگر
ادبیات متعهد به حداقل بیان خود محدود شود که در افق آن، باید وعده‌ای تحقق یابد، بازهم، بعد مثبت اثر یکی از عناصر اصلی سازنده آن است. چنان‌که سارتر معتقد بود آثار نویسنده متعهد «باید هم ابعاد منفی را در برابر دید
خواننده قرار بدهند و هم جنبه سازندگی در آن‌ها باشد».

فروشگاه اینترنتی 30بوک با ارائه امکانات ویژه برای کاربران و در اختیار داشتن مجموعه گسترده‌ و متنوع کتاب از جمله رمان‌های پرفروش ایران و جهان تا کتاب‌های تخصصی به عنوان مرجع فروش کتاب در ایران شناخته می‌شود.
ادبیات متعهد نوشته سیلوی سروواز در سال 2022 و با ترجمه پریوش صفا/حامد فولادوند در انتشارات مروارید به چاپ رسید. شما می‌توانید با خرید این کتاب از فروشگاه سی‌ بوک از تخفیف ویژه بهره‌مند شوید.