مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی
انتشارات نگاه معاصر منتشر کرد :
کتاب «مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی» نوشته قاسم قریب، پژوهشی درباره یکی از جریان‌های مهم فکری، اجتماعی و سیاسی سده‌های نخستین اسلامی است. نویسنده در این اثر به بررسی شعوبیه ایرانی و زمینه‌هایی می‌پردازد که موجب شکل‌گیری و گسترش این جریان در جامعه اسلامی شد.
پس از فتوحات اسلامی و گسترش قلمرو خلافت، رابطه میان اعراب و اقوام غیرعرب، از جمله ایرانیان، به یکی از مسائل مهم اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. در چنین فضایی، اندیشه‌هایی درباره جایگاه اقوام، برابری مسلمانان و مسئله برتری قومی شکل گرفت. شعوبیه نیز در همین بستر تاریخی مطرح شد و در برابر دیدگاه‌هایی که برای عرب جایگاهی برتر نسبت به دیگر اقوام قائل بودند، واکنش نشان داد.
قاسم قریب در این کتاب می‌کوشد شعوبیه را صرفاً به‌عنوان پدیده‌ای ادبی یا واکنشی قومی بررسی نکند، بلکه مبانی فکری و سیاسی آن را نیز مورد مطالعه قرار دهد.
کتاب با بررسی منابع و دیدگاه‌های مختلف، زمینه‌ای برای شناخت رابطه هویت ایرانی، ساختار قدرت در سده‌های نخستین اسلامی و منازعات فکری میان جریان‌های شعوبی و مخالفان آنها فراهم می‌کند و برای علاقه‌مندان تاریخ ایران و اسلام، اندیشه سیاسی و مطالعات هویت اثری تخصصی و پژوهشی است.
جریان شعوبیه ایرانی بخشی از رساله دکتری قاسم غریب با عنوان «بررسی مقایسه‌ای اندیشه سیاسی شعوبیه با مشروعیت حکومت ایلخانی و صفوی» است، پاسخی به پرسش چیستی مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه در سده‌های
نخستین تاریخ ایران به حساب می‌آید. در متن پژوهش حاضر کوشش شده است تا بر اساس گفتار و کنش باقی‌مانده از قوم‌گرایان ایرانی به‌ویژه در دو سده نخست، چهارچوبی مشخص از بنیان اندیشه سیاسی آنان ارائه گردد.
شکل‌گیری اندیشه سیاسی شعوبیه ایرانی
با حاکمیت اموی کنار آمد. اما خیلی زود، خلافت اموی با طرح اندیشه عرب‌گرایی به تحقیر اجتماعی و فشار اقتصادی و محرومیت سیاسی ایرانیان دامن زد و آنان را به واکنش واداشت. واکنش مزبور یک محور مهم داشت و آن
«بیگانه‌ستیزی» بود. ایرانیان شکست‌خورده کوشیدند تا انتقام شکست‌های سیاسی نظامی خود را در عرصه نظری و عملی از بیگانگان مسلط به ایران بگیرند؛ بدین ترتیب مبانی اندیشه
سیاسی جریان شعوبیه ایرانی شکل گرفت.
مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی به چه کسانی پیشنهاد می شود
- پژوهشگران و محققان حوزه تاریخ ایران و اسلام
- دانشجویان رشته‌های مرتبط با تاریخ
- اساتید و اعضای هیئت علمی شاخه‌های مربوط به تاریخ و مذهب
فهرست مطالب کتاب مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی
- مقدمه
- درآمد: مبانی نظری تحقیق و پیشینه مطالعات شعوبیه‌شناسی
- جنبش اجتماعی و اندیشه سیاسی
- نظریه خود و دیگری؛ غیریت‌سازی برای احراز هویت
- پیشینه مطالعات شعوبیه‌شناسی در دوره معاصر
- بخش 1: اندیشه سیاسی جریان‌های اصلی قوم‌گرایی در دو سده نخست هجری
فصل 1: زمینه‌های تاریخی پیدایش جریان عرب‌گرایی
فصل 2: زمینه‌های تاریخی پیدایش جریان شعوبیه
فصل 3: ظهور، ماهیت و گونه‌شناسی جریان شعوبیه - بخش 2: تکوین و تکامل جریان شعوبیه ایرانی
فصل 1: زمینه‌های سیاسی-اجتماعی پیدایش جریان شعوبیه ایرانی
فصل 2: نخبگان مکتب شعوبیه - بخش 3: مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی
فصل 1: ستیز با مشروعیت سیاسی بیگانه
فصل 2: ستیز با نظام عقیدتی بیگانه
فصل 3: ستیز با فرهنگ بیگانه
فصل 4: رویارویی با بیگانه
زمینه‌های سیاسی اندیشه جریان شعوبیه ایرانی
جریان به تفسیر و شرح آن مبانی می‌پردازند و به غنایش می‌افزایند. دشواری شناخت مبانی اندیشه سیاسی جنبش شعوبیه ایرانی به مسئله از بین رفتن یا از میان بردن کتاب‌های رهبران این حرکت فکری معطوف است. آنچه از آرمان‌های
سیاسی شعوبی‌اندیشان ایران برای ما برجای مانده، گزارش‌هایی است که ردیه‌نویسان و مخالفان شعوبیه بیان کرده‌اند. نخبگان و چهره‌های مهم جریان شعوبیه از طریق کتاب‌های ادبی دشمنان آنان یعنی جناح عرب‌گرا معرفی شده‌اند.
مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی از لابه‌لای سطور منابع رقیب و کتاب‌هایی که مخالفان تفکر شعوبی نوشته‌اند قابل دستیابی است. اما از آنجا که جریان شعوبیه فقط محدود به یک نهضت ادبی و متنی نبود و ابعاد سیاسی و نظامی
داشت، باید گزارش‌های منابع پیش‌گفته را با آنچه در صحنه سیاسی و اجتماعی رخ داده، تطبیق داد و تصویر روشنی از مبانی اندیشه سیاسی آنان ارائه کرد.
بخشی از سخن نویسنده اثر مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی
ساسانیان در زمینه سیاست خارجی و مناسبات با امپراتوری روم و اوضاع اسف‌بار اقتصادی مردم ایران را نمی‌بینند؛ آن چنان‌که طیف مذهبی بر خشونت تازیان و انگیزه غارت از سوی آنان سرپوش می‌نهد و با تغییر نام «مهاجمان» به
«مجاهدان» بسیاری از واقعیت‌های تاریخی را نادیده می‌گیرد و سرانجام تاریخ‌نگاران مارکسیست با نسبت دادن انگاره‌های ایدئولوژیک خود به مردمان نیمه دوم هزاره نخست میلادی، تاریخ را به واژگونه‌ترین شکل تفسیر می‌کنند.
کتاب های مشابه با مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی
- بابک خرم دین
طبری می‌گويد که بابک از تیره مزدک بود که به روزگارنشین بیرون آمده بود. ابن‌النديم در کتاب الفهرست می‌نويسد: واقد بن عمرو تميمی که اخبار بابک را گرد آورده است گفته است که پدرش مردی از مردم مدائن و روغن‌فروش بود
به مرزهای آذربايجان رفت و در روستایی که بلال‌آباد نام داشت از روستای میمد جای گرفت و روغن در آوندی بر پشت می‌گرفت و روستای ميمد می‌گشت، زنی اغوز را دلباخته شده و این زن مادر بابک بود. آغاز ظهور دین خرمیان
معلوم نیست و مورخان درباره آنکه این کیش را بابک رواج داده یا پیش از آن هم بوده و وی بدان گرویده است، اختلاف‌نظر دارند. اما چيزی که در این میان مسلم است این است که پیش از بابک این کیش در میان بوده و بابک
در ترویج آن کوشیده و آن را به منتهای قدرت و نیروی خود رسانده است. از قراین پیداست که خرم‌دينی یک نام عامی است برای پیروان دین تازه‌ای که در قرن دوم در ایران آشکار شده و شاید بازماندگان مزدکیان زمان ساسانیان را
در دوره‌های اسلامی به این نام خوانده باشند که از روزگار ساسانیان در نواحی دورافتاده ایران و در کوهستان‌های مرکز و مغرب و شمال‌غربی ایران پنهانی می‌زيسته‌اند و در این زمان دین خود را آشکار کرده و شايد اصلاحاتی
در روش مزدک کرده باشند و به همین جهت نام تازه‌ای برگزیده باشند.
- تاریخ اندیشه ایرانی در دو قرن سکوت
تاریخ هر ملتی با بزنگاه‌های روبرو می‌گردد که تغییرات فکری-سیاسی عمیقی در آن مردمان به‌وجود می‌آورد. حال، ایرانیان که با آغاز تاریخ با تاریخ همگام بوده‌اند، در این تاریخ دور و دراز خود، از این بزنگاه‌ها بسیار داشته‌اند؛ تاریخ با خط
آغاز می‌شود؛ یعنی با پیدایش خط در یک فرآیند فرگشت تکاملی از علائم و نشانه‌هایی تا الفبای تصویری و الفباهای امروز از میخی تا فینیقی که سرمنشا تمام خطوط جهان می‌گردد. مورخان پیش از اختراع خط را عصر اساطیری و پهلوانی
نام می‌نهند؛ هر ملتی برای خود اساطیر و افسانه‌هایی دارد؛ تفاوت نهادن میان اسطوره و تاریخ کاری بس دشوار است و تنها از طریق معیارهای عقلانی این امر ممکن نیست؛ در گذشته از طریق معیارهای عقل‌پذیری تفاوت میان اسطوره
و تاریخ مشخص می‌شد اما این که خود عقل و معیار عقلانیت چیست، خود به همان پرسش اساسی باز می‌گشت که کدام فکر منطقی است و کدام تفکر اسطوره‌ای یا اوهامی است؛ چه معیاری میان منطق و توهم وجود داشت. اساسا
علم منطق چه بود که یک فکر یا رفتاری منطقی باشد یا غیرمنطقی شمرده شود.
خرید کتاب مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی از 30بوک
مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی به قلم قاسم قریب در سال 1402 نوشته شده و توسط نشر نگاه معاصر در سال 1404 به چاپ رسیده است. شما با مراجعه به سایت سی‌بوک، این کتاب و دیگر کتاب‌های تازه منتشر شده
را با تخفیف ویژه خریداری نمائید
«مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی» نوشته قاسم قریب، پژوهشی تاریخی در زمینه اندیشه سیاسی و جنبش شعوبیه است که نشر نگاه معاصر آن را منتشر کرده است.
شعوبیه از موضوعات بحث‌برانگیز در مطالعات تاریخ ایران و اسلام است و پژوهشگران برداشت‌های متفاوتی از ماهیت آن ارائه کرده‌اند. برخی مطالعات بر جنبه‌های اجتماعی و مسئله برابری اقوام تأکید دارند، برخی آن را در ارتباط با واکنش ایرانیان به برتری‌جویی قومی مطالعه کرده‌اند و گروهی نیز جنبه‌های ادبی، فرهنگی و سیاسی آن را برجسته کرده‌اند.
کتاب قاسم قریب به‌طور مشخص می‌کوشد از زاویه اندیشه سیاسی به این جریان نزدیک شود و مبانی فکری شعوبیه ایرانی را در بستر تحولات سده‌های نخستین اسلامی بررسی کند.
در نتیجه، مخاطب با اثری تاریخی صرف روبه‌رو نیست؛ بلکه کتاب در نقطه تلاقی تاریخ، سیاست، هویت و اندیشه قرار می‌گیرد.
ویژگی‌های برجسته کتاب
یکی از ویژگی‌های مهم اثر، تمرکز بر «اندیشه سیاسی» شعوبیه است. شعوبیه در بسیاری از منابع بیشتر از منظر تاریخ اجتماعی، ادبیات یا منازعات قومی بررسی شده است، اما این کتاب تلاش می‌کند بنیان‌های فکری و سیاسی این جریان را نیز بازسازی و تحلیل کند.
توجه به بستر تاریخی شکل‌گیری شعوبیه ویژگی مهم دیگری است. بررسی این جریان بدون شناخت مناسبات اعراب و غیرعرب‌ها، ساختار سیاسی خلافت و موقعیت اجتماعی ایرانیان در سده‌های نخستین اسلامی دشوار است.
حجم ۵۹۰ صفحه‌ای کتاب نیز نشان می‌دهد با یک معرفی مختصر از شعوبیه روبه‌رو نیستیم، بلکه اثر برای مطالعه پژوهشی و نسبتاً گسترده موضوع تدوین شده است.
موضوع کتاب همچنین امکان پیوند میان چند حوزه مطالعاتی را فراهم می‌کند: تاریخ ایران، تاریخ اسلام، اندیشه سیاسی، هویت قومی و فرهنگی و مناسبات قدرت.
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
این کتاب بیش از همه برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران و اسلام، علوم سیاسی، اندیشه سیاسی و مطالعات تمدنی مناسب است.
کسانی که درباره ایران پس از اسلام، خلافت اموی و عباسی، رابطه ایرانیان و اعراب و تحولات هویتی سده‌های نخستین اسلامی مطالعه می‌کنند نیز می‌توانند از این اثر استفاده کنند.
همچنین برای خوانندگانی که با مفهوم شعوبیه آشنایی اولیه دارند اما می‌خواهند از سطح تعریف عمومی این جریان فراتر بروند و با ابعاد فکری و سیاسی آن آشنا شوند، کتاب منبعی تخصصی‌تر محسوب می‌شود.
با توجه به ماهیت پژوهشی و حجم کتاب، این اثر بیشتر مناسب مطالعه جدی و دانشگاهی است تا خواننده‌ای که صرفاً به دنبال یک روایت عمومی و کوتاه از تاریخ ایران پس از اسلام است.
چرا این کتاب را می‌خوانیم؟
اهمیت مطالعه شعوبیه تنها به شناخت یک جریان تاریخی محدود نمی‌شود. بحث‌هایی مانند هویت، برابری قومی، جایگاه ایرانیان در جامعه اسلامی و رابطه فرهنگ و قدرت، بخشی از زمینه‌ای هستند که مطالعه شعوبیه را اهمیت می‌بخشند.
یکی از پرسش‌های مهم این حوزه آن است که شعوبیه دقیقاً چه ماهیتی داشته است: آیا باید آن را عمدتاً واکنشی به برتری‌جویی قومی دانست، یک جریان فرهنگی و ادبی تلقی کرد یا برای آن مبانی و اهداف سیاسی مستقلی نیز در نظر گرفت؟
پژوهش‌های معاصر پاسخ یکسانی به این پرسش نداده‌اند. همین اختلاف دیدگاه، مطالعه دقیق‌تر منابع و استدلال‌های پژوهشگران را ضروری می‌کند.
کتاب قاسم قریب با تمرکز بر مبانی اندیشه سیاسی، یکی از زاویه‌های ممکن برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها را به‌صورت مفصل بررسی می‌کند.
درباره نویسنده
قاسم قریب پژوهشگر حوزه تاریخ اسلام و به‌ویژه مطالعات مربوط به شعوبیه است.
نام او در چند پژوهش دانشگاهی مرتبط با این حوزه دیده می‌شود. از جمله در پژوهشی مشترک با جواد عباسی و سید جلال رجایی، مطالعات معاصر درباره شعوبیه در غرب، جهان عرب و ایران را گونه‌شناسی کرده است.
او همچنین در پژوهشی دیگر به بررسی مبانی فکری جریان ضدشعوبی در سده‌های نخستین اسلامی با تمرکز بر آرای ابن قتیبه پرداخته است. در آن پژوهش، جریان شعوبی و ضدشعوبی به‌عنوان دو جریان فکری رقیب در دوره‌های نخستین اسلامی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.
این سابقه پژوهشی نشان می‌دهد کتاب «مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی» در امتداد مطالعات تخصصی نویسنده درباره شعوبیه، مخالفان آن و جایگاه این منازعه در تاریخ فکری و سیاسی اسلام قرار دارد.
سخن پایانی
«مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی» اثری تخصصی برای شناخت عمیق‌تر یکی از جریان‌های مهم و در عین حال محل اختلاف در تاریخ ایران و جهان اسلام است.
نقطه قابل توجه کتاب، عبور از معرفی عمومی شعوبیه و تمرکز بر مبانی اندیشه سیاسی این جریان است. از این منظر، مسئله تنها اختلاف میان عرب و ایرانی نیست؛ بلکه موضوعاتی مانند قدرت، منزلت اجتماعی، هویت، برابری و جایگاه اقوام مختلف در نظم سیاسی و اجتماعی سده‌های نخستین اسلامی نیز مطرح می‌شوند.
شاید بپسندید
