امام و قائم مقام
معرفی کتاب امام و قائم‌مقام
کتاب «امام و قائم‌مقام» نوشته محمد امیر قدوسی، پژوهشی در حوزه حقوق عمومی و اندیشه سیاسی است که به بررسی و مقایسه دیدگاه‌های سیاسی امام خمینی و آیت‌الله حسینعلی منتظری درباره زمامداری و حکومت می‌پردازد.
این اثر که بر پایه پژوهش دانشگاهی نویسنده شکل گرفته، بیش از آنکه روایتی از اختلافات سیاسی و تاریخی میان این دو شخصیت باشد، می‌کوشد به یک پرسش بنیادی‌تر پاسخ دهد: از دیدگاه امام خمینی و آیت‌الله منتظری، چه کسی حق حکومت کردن دارد و یک حکومت مشروع باید بر چه اصول و اهدافی استوار باشد؟
نویسنده برای پاسخ به این پرسش، دیدگاه‌های این دو فقیه را در دو محور اصلی بررسی می‌کند: «کیستی زمامدار مشروع» و «اهداف و چارچوب‌های زمامداری».
کتاب امام و قائم‌مقام درباره چیست؟
یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی مفهوم «زمامدار مشروع» در اندیشه امام خمینی و آیت‌الله منتظری است.
نویسنده ابتدا دیدگاه امام خمینی درباره شرایط و جایگاه زمامدار را بازخوانی می‌کند و سپس به سراغ آثار و دیدگاه‌های آیت‌الله منتظری می‌رود.
در این بخش، تغییرات نظری آیت‌الله منتظری اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. کتاب سیر تحول دیدگاه او درباره حکومت را از نظریه نصب فقیه، به نظریه انتخاب فقیه و سپس نظریه‌ای که نقش فقیهان را بیشتر در نظارت بر تقنین و قضا می‌بیند، بررسی می‌کند.
بنابراین موضوع کتاب صرفاً رابطه سیاسی امام خمینی و قائم‌مقام سابق رهبری نیست؛ بخش عمده اثر به مقایسه دو دستگاه فکری درباره مشروعیت سیاسی و نحوه حکمرانی اختصاص دارد.
دو پرسش اصلی کتاب
ساختار کتاب را می‌توان حول دو پرسش خلاصه کرد:
1. زمامدار مشروع کیست؟
مشروعیت حکومت از کجا ناشی می‌شود؟ فقیه چه جایگاهی در حکومت دارد؟ رأی و انتخاب مردم چه نقشی پیدا می‌کند؟ شرایط زمامدار چیست؟
2. حکومت مشروع چگونه باید حکومت کند؟
اهداف حکومت چیست؟ قدرت سیاسی با چه محدودیت‌هایی روبه‌روست؟ اخلاق، حقوق مردم، فقه و مصلحت چه نسبتی با تصمیمات حکومت پیدا می‌کنند؟
نویسنده دیدگاه هر دو شخصیت را درباره این مسائل بازسازی می‌کند و سپس آنها را از منظر فلسفه اخلاق و نظریه دولت مورد تحلیل و نقد قرار می‌دهد.
ساختار کتاب امام و قائم‌مقام
کتاب در شش فصل اصلی تنظیم شده است:
1. کیستی زمامدار مشروع از نظر امام خمینی
2. کیستی زمامدار مشروع از نظر آیت‌الله منتظری
3. تحلیل فلسفه اخلاقی دیدگاه این دو درباره زمامدار مشروع
4. اهداف و چارچوب‌های زمامداری از نظر امام خمینی
5. اهداف و چارچوب‌های زمامداری از نظر آیت‌الله منتظری
6. تحلیل فلسفه اخلاقی اهداف و چارچوب‌های زمامداری در اندیشه این دو
این ساختار باعث می‌شود خواننده ابتدا با دیدگاه هر شخصیت آشنا شود و سپس وارد بخش مقایسه و تحلیل شود.
تفاوت این کتاب با یک کتاب تاریخی درباره امام و آیت‌الله منتظری
عنوان «امام و قائم‌مقام» ممکن است در نگاه اول این تصور را ایجاد کند که کتاب درباره ماجرای انتخاب و کنار رفتن آیت‌الله منتظری از قائم‌مقامی رهبری است.
اما محور اصلی اثر چنین روایتی نیست.
کتاب در اصل اثری در زمینه حقوق عمومی، فقه سیاسی، فلسفه اخلاق و اندیشه سیاسی معاصر ایران است و روابط و تحولات تاریخی را در ارتباط با این مسائل بررسی می‌کند.
به همین دلیل اگر صرفاً به دنبال شرح وقایع سیاسی دهه 1360 یا ماجرای عزل آیت‌الله منتظری هستید، با یک تاریخ‌نگاری روایی متعارف روبه‌رو نیستید.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
«امام و قائم‌مقام» می‌تواند برای دانشجویان و پژوهشگران حقوق عمومی، علوم سیاسی، حقوق اساسی، فلسفه سیاسی و فقه سیاسی و همچنین خوانندگانی که به تاریخ اندیشه سیاسی جمهوری اسلامی علاقه دارند، قابل توجه باشد.
به‌خصوص اگر پرسش شما درباره مفاهیمی مانند ولایت فقیه، مشروعیت سیاسی، نقش رأی مردم، حدود قدرت حکومت، نسبت فقه و اخلاق و تحول اندیشه سیاسی آیت‌الله منتظری باشد، موضوعات کتاب مستقیماً با این پرسش‌ها ارتباط پیدا می‌کنند.
قبل از خرید بدانید
«امام و قائم‌مقام» کتابی پژوهشی و نسبتاً مفصل است و بیش از 600 صفحه دارد. بنابراین نباید انتظار یک روایت تاریخی سریع یا زندگی‌نامه سیاسی را از آن داشت.
تمرکز اصلی کتاب بر بازسازی، مقایسه و نقد نظریه‌های سیاسی است و نویسنده نیز در بخش‌های تحلیلی صرفاً به گزارش دیدگاه‌های امام خمینی و آیت‌الله منتظری اکتفا نمی‌کند، بلکه آنها را از چارچوب نظری موردنظر خود ارزیابی می‌کند.
از این رو بهتر است میان دیدگاه‌های نقل‌شده از دو شخصیت و تحلیل و ارزیابی خود نویسنده تمایز قائل شد.
کتاب امام و قائم‌مقام در یک نگاه
نویسنده: محمد امیر قدوسی
ناشر: نگاه معاصر
حوزه: حقوق عمومی و اندیشه سیاسی
موضوعات اصلی: مشروعیت سیاسی، زمامداری، ولایت فقیه، نقش مردم، فقه سیاسی، اخلاق و حکومت
شخصیت‌های محوری: امام خمینی و آیت‌الله حسینعلی منتظری
شاید بپسندید
