مثنوی روز و شب

حکيم سعدالدين نزاري قهستاني (645-721)، شاعر شناخته‌شده? بيرجند، پنج مثنوي کوتاه و بلند سروده که فقط يکي از آن‌ها در ضمن ديوان او به چاپ رسيده است.
مثنوي روز و شب که به بحر متقارب، بر وزن حديقه? سنايي سروده شده، مناظره‌اي است به زبان حال ميان شب و روز. مانند اغلب مثنوي‌هاي داستاني، مثنوي نزاري نيز با ابياتي در توحيد و ستايش باري‌تعالي و نعت پيامبر اکرم (ص) آغاز مي‌شود؛ سپس شاعر به مدح شمس‌الدين علي شاه نيمروز مي‌پردازد و آن‌گاه سبب نظم مثنوي را بيان مي‌کند. به‌دنبال گفت‌وگوي روز و شب با واسطه? باد صبا، شاعر باز هم به شاه اظهاربندگي مي‌کند و سپس حکايتي رمزي درباره? قطب‌الدين حيدرزاده مي‌آورد و از بخت بد و بي‌دولتي خود مي‌نالد.