آرزوهای بزرگ (شومیز)

این کتاب یک رمان تربیتی است و آموزش و بزرگ‌شدن پسر یتیمی به نام پیپ را به تصویر می‌کشد. این دومین رمان دیکنز، پس از «دیوید کاپرفیلد» است که به طور کامل از زبان اول شخص روایت می‌شود. «آرزوهای بزرگ» پر از تصاویر افراطی - فقر، زندان‌هایی در کشتی، زنجیر و دعوا تا سر حد مرگ - است و شخصیت‌های رنگارنگی را به تصویر می‌کشد که وارد فرهنگ عامه شده‌اند. این اثر، که هم در بین خوانندگان و هم منتقدان ادبی محبوب است، به زبان‌های زیادی ترجمه شده و بارها در رسانه‌های مختلف اقتباس شده و بسیار مورد تحسین قرار گرفته است.

داستان «آرزوهای بزرگ» در کنت و لندن در اوایل تا اواسط قرن نوزدهم اتفاق می‌افتد و با پیپ، پسربچه‌ای یتیم آغاز می‌شود که همراه خواهر بزرگ‌تر و شوهر او، جو که آهنگری مهربان است، زندگی می‌کند. زندگی پیپ در شرایطی ساده و نسبتاً فقیرانه می‌گذرد تا اینکه روزی در گورستان با یک زندانی فراری روبه‌رو می‌شود. این ملاقات، که در ابتدا برای پیپ ترسناک است، بعدها اهمیت بسیار زیادی در سرنوشت او پیدا می‌کند. مدتی بعد پیپ به خانهٔ خانم هاویشام، زنی ثروتمند و مرموز که سال‌ها در خانه‌ای قدیمی و تقریباً متروکه زندگی می‌کرده، راه می‌یابد. در آنجا با استلا، دخترخوانده خانم هاویشام، آشنا می‌شود و به او دل می‌بازد. استلا با رفتار سرد و تحقیرآمیز خود باعث می‌شود پیپ از زندگی ساده‌اش احساس شرمندگی کند و آرزو کند که کاش به یک جنتلمن واقعی تبدیل شود.

زندگی پیپ زمانی به‌طور اساسی تغییر می‌کند که وکیل مرموزی به او خبر می‌دهد فردی ناشناس ثروتی برایش در نظر گرفته و هزینه زندگی او در لندن را خواهد پرداخت. پیپ تصور می‌کند خانم هاویشام حامی ناشناس اوست و این ثروت را فرصتی برای رسیدن به استلا می‌داند. او به لندن می‌رود، وارد طبقه اجتماعی بالاتری می‌شود و به تدریج از زندگی گذشته و حتی از جو فاصله می‌گیرد. با این حال، هرچه بیشتر به دنیای اشرافی نزدیک می‌شود، بیشتر متوجه می‌شود که ثروت و موقعیت اجتماعی خوشبختی نمی‌آورد. دیکنز در این بخش، تغییرات شخصیتی پیپ را با ظرافت دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که آرزوهای بزرگ او چگونه می‌توانند هم فرصت‌ساز و هم گمراه‌کننده باشند.

در ادامه داستان، راز حامی ناشناس پیپ آشکار می‌شود و بسیاری از باورهای او درباره گذشته، ثروت و استلا فرو می‌ریزد. پیپ ناچار می‌شود با اشتباهات خود روبه‌رو شود و بفهمد که ارزش واقعی آدم‌ها را نمی‌توان با ثروت، لباس، طبقه اجتماعی یا ظاهر زندگی سنجید. رابطه او با جو و احساس پشیمانی از رفتار گذشته‌اش، بخش مهمی از مسیر بلوغ شخصیت او را شکل می‌دهد. «آرزوهای بزرگ» داستانی درباره رشد و شناخت است؛ داستان فردی که در مسیر رسیدن به تصویری خیالی از خوشبختی، چیزهایی را از دست می‌دهد و سرانجام درمی‌یابد که محبت، وفاداری و انسانیت ارزشمندتر از جایگاه اجتماعی هستند.

«آرزوهای بزرگ» یکی از آثار شاخص چارلز دیکنز است که با ترکیب داستانی پرکشش، شخصیت‌های به‌یادماندنی و نقد اجتماعی، تصویری چندلایه از جامعه انگلستان در قرن نوزدهم به دست می‌دهد. این رمان علاوه بر داستان رشد پیپ، درباره تفاوت طبقاتی، تأثیر ثروت بر شخصیت، جاه‌طلبی، عشق، احساس گناه و امکان تغییر سخن می‌گوید. این رمان از همان ابتدا با استقبال قابل توجهی روبه‌رو شد و در انگلستان، آمریکا و اروپا در چندین نوبت به فروش رسید. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

براساس کتاب «آرزوهای بزرگ» بارها فیلم و سریال‌های تلویزیونی ساخته شده است. یکی از مهم‌ترین نسخه‌ها فیلم بریتانیایی سال ۱۹۴۶ به کارگردانی «دیوید لین» است که جان میلز، الک گینس، والری هابسون و مارتیتا هانت در آن بازی کردند. این فیلم از سوی منتقدان با استقبال بسیار زیادی روبه‌رو شد و دو جایزه اسکار برای بهترین فیلم‌برداری سیاه‌وسفید و بهترین طراحی هنری دریافت کرد. منتقدانی مانند راجر ایبرت و باسلی کراوتر نیز آن را اقتباسی بسیار موفق از اثر دیکنز دانسته‌اند.

در سال ۱۹۹۸ نیز «آلفونسو کوارون» اقتباسی مدرن از این داستان ساخت که اتفاقات آن را از انگلستان قرن نوزدهم به نیویورک معاصر منتقل کرد و شخصیت پیپ را به هنرمندی جوان تبدیل کرد. در سال ۲۰۱۲ «مایک نیوول» نسخه دیگری از رمان را با بازی جرمی اروین، هلنا بونهام کارتر، رالف فاینز و هالیدی گرینجر ساخت. این نسخه نیز با بازخوردهای متفاوتی مواجه شد، هرچند برخی منتقدان فیلم‌برداری، بازی‌ها و فضای آن را ستودند.

کتاب «آرزوهای بزرگ» را باید خواند چون سفری درباره آرزو، جاه‌طلبی، عشق، اشتباه و بلوغ است. چارلز دیکنز در قالب داستانی جذاب نشان می‌دهد که تصویری که از موفقیت در ذهن خود می‌سازیم، همیشه با واقعیت یکسان نیست و گاهی رسیدن به خواسته‌ها می‌تواند ما را از ارزش‌هایی که واقعاً اهمیت دارند دور کند. شخصیت‌های ماندگار، فضای تاریخی، روایت رازآلود و مضمون‌های اجتماعی باعث شده‌اند این اثر همچنان یکی از انتخاب‌های ارزشمند برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک باشد. اگر به دنبال رمانی هستید که هم داستانی پرکشش داشته باشد و هم پس از پایان مطالعه شما را به فکر درباره ارزش ثروت، جایگاه اجتماعی، عشق و انتخاب‌های زندگی بیندازد، این اثر می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

چارلز دیکنز نویسندهٔ مشهور انگلیسی در ۱۸۱۲ در لندپورتِ پورتسیِ انگلستان به دنیا آمد و در ۹ ژوئن ۱۸۷۰ در کِنت درگذشت. دیکنز جوان، دومین فرزند از هشت فرزند خانواده‌ای بود که دائماً بدهکار بودند و در همان دوران کودکی نه‌تنها با گرسنگی و فقر بلکه با ترس از زندان و بدهی نیز آشنا شد. دیکنز زمانی که پدرش به دلیل بدهی به زندان افتاد، برای کار به انبار سیاه فرستاده شد که این تجربیات عمیقاً بر رمان‌نویسی او تأثیر گذاشتند. شانس در قالب ارث و میراث به خانواده‌اش روی آورد و او دیگر مجبور نبود که در کارخانه‌ها برای مقدار کمی پول تن به هر کاری بدهد و دیکنز توانست دو سال در آکادمی ولینگتون هاوس تحصیل کند. 

او به عنوان منشی وکیل و خبرنگار روزنامه مشغول به کار شد تا این‌که طرح‌ها و مقالاتش با عنوان «پیک ویک» در روزنامه‌ای به چاپ رسید و موفقیت شگفت‌انگیز و آنی را برای او به ارمغان آورد که تا پایان عمرش نیز ماندگار شد. در سال‌های بعد، فشار نوشتن داستان‌ها، وظایف تحریریه، سخنرانی‌ها و تعهدات اجتماعی منجر به جدایی او از کاترین هوگارث پس از ۲۳ سال زندگی مشترک شد. دیکنز رمان‌های اصلی خود از جمله «آرزوهای بزرگ»، «نیکلاس نیکلبی» و «الیور تویست» را در طول بیست سال فعالیت خود منتشر کرد.

اگر از مطالعهٔ «آرزوهای بزرگ» لذت برده‌اید و به دنبال آثار مشابه می‌گردید، بهتر است هنگام انتخاب کتاب جدید به عناصری توجه کنید که بیش از همه در این رمان برایتان جذاب بوده‌اند. اگر شخصیت‌پردازی و داستان رشد فردی را دوست داشته‌اید، سراغ رمان‌های کلاسیک شخصیت‌محور بروید؛ اگر فضای اجتماعی و نقد طبقاتی برایتان جذاب بوده، آثاری را انتخاب کنید که روابط طبقاتی و تغییرات اجتماعی را در مرکز داستان قرار می‌دهند. همچنین اگر از روایت‌های پرجزئیات، عشق‌های پیچیده، رازهای خانوادگی و فضای تاریخی لذت می‌برید، رمان‌های کلاسیک قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم گزینه‌های مناسبی هستند. در ادامه چند رمان جذاب به شما معرفی کرده‌ایم.

کتاب «سرخ و سیاه» (Le Rouge et le Noir) اثر استاندال، یکی از مهم‌ترین رمان‌های روان‌شناختی و اجتماعی ادبیات فرانسه است که نخستین‌بار در سال ۱۸۳۰ منتشر شد. این اثر زندگی ژولین سورل، جوانی بااستعداد و بلندپرواز از خانواده‌ای فرودست را دنبال می‌کند که می‌کوشد با تکیه بر هوش، جاه‌طلبی و روابط خود از محدودیت‌های طبقاتی عبور کند؛ مسیری که از نظر مضمون، شباهت‌های قابل توجهی با کتاب «آرزوهای بزرگِ» چارلز دیکنز دارد. در هر دو رمان، قهرمان جوان در آرزوی تغییر جایگاه اجتماعی خود است و در این مسیر با عشق، فریب، جاه‌طلبی، اختلاف طبقاتی و پیامد انتخاب‌هایش روبه‌رو می‌شود.

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «آرزوهای بزرگ» لذت خواهید بُرد، چون «سرخ و سیاه» نیز داستانی شخصیت‌محور و پرکشش است که در کنار روایت زندگی ژولین سورل، خواننده را با موضوعاتی مانند جاه‌طلبی، عشق، طبقه اجتماعی و تلاش برای رسیدن به جایگاهی بالاتر درگیر می‌کند. اگر در رمان دیکنز، مسیر پیپ از زندگی ساده به سوی دنیایی متفاوت برایتان جذاب بوده است، تلاش ژولین برای عبور از محدودیت‌های طبقاتی در اثر استاندال نیز می‌تواند تجربه‌ای مشابه و در عین حال متفاوت برایتان رقم بزند.

کتاب «بابا گوریو» (Le Père Goriot) اثر اونوره دو بالزاک، یکی از آثار برجسته ادبیات کلاسیک فرانسه و از مهم‌ترین رمان‌های اجتماعی بالزاک است. نویسنده در این کتاب تصویری واقع‌گرایانه و تلخ از جامعه فرانسه در قرن نوزدهم به دست می‌دهد. داستان در پاریس و در پانسیون ووکه می‌گذرد و زندگی بابا گوریو، مردی سالخورده و فداکار را دنبال می‌کند که تمام دارایی و زندگی خود را وقف دو دخترش کرده است. بالزاک در کنار روایت سرنوشت دردناک پدر گوریو، موضوعاتی مانند عشق و فداکاری، جاه‌طلبی، اختلاف طبقاتی، پول‌پرستی، فساد اخلاقی و مناسبات اجتماعی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه ثروت و جایگاه اجتماعی می‌توانند روابط و انتخاب‌های افراد را تحت تأثیر قرار دهند. «بابا گوریو» و «آرزوهای بزرگ» هر دو تصویری واقع‌گرایانه از جامعه‌ای طبقاتی را به نمایش می‌گذارند و در آن‌ها پول، جایگاه اجتماعی و جاه‌طلبی بر سرنوشت شخصیت‌ها تأثیر می‌گذارند. هر دو رمان همچنین به فاصله میان آرزوها و واقعیت، فریب ظاهر اجتماعی و پیامدهای انتخاب‌های نادرست می‌پردازند.

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «آرزوهای بزرگ» لذت خواهید بُرد، چون بابا گوریو نیز داستانی شخصیت‌محور و اجتماعی است که در کنار روایت پرکشش، خواننده را با دنیایی از جاه‌طلبی، ثروت، عشق، اختلاف طبقاتی و رقابت اجتماعی روبه‌رو می‌کند. اگر در رمان دیکنز، تلاش پیپ برای رسیدن به جایگاهی بالاتر و شناخت تدریجی ارزش‌های واقعی زندگی برایتان جذاب بوده است، مسیر زندگی «بابا گوریو» نیز می‌تواند تجربه‌ای خواندنی و تأمل‌برانگیز باشد. 

گاهی یک زندگی معمولی با یک اتفاق کوچک برای همیشه تغییر می‌کند. «آرزوهای بزرگ» یکی از مشهورترین رمان‌های چارلز دیکنز است؛ داستانی که در آن سرنوشت یک پسربچه یتیم، با دیدارهایی عجیب، عشقی دست‌نیافتنی و ثروتی ناشناخته دگرگون می‌شود. دیکنز در این رمان، زندگی پیپ را از کودکی تا بزرگسالی دنبال می‌کند و از خلال فراز و نشیب‌های او، تصویری جذاب از طبقات اجتماعی، فقر، ثروت، جاه‌طلبی، عشق، غرور و پشیمانی به دست می‌دهد. این اثر یکی از آثار مهم ادبیات کلاسیک انگلیسی به شمار می‌رود.

دیکنز از مسیر زندگی پیپ درباره جاه‌طلبی، تفاوت طبقاتی، تأثیر ثروت و اهمیت روابط صمیمانه سخن می‌گوید. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رمان، تغییر تدریجی شخصیت اصلی است. پیپ در ابتدا تصویری ساده از خوشبختی دارد و تصور می‌کند ثروت و موقعیت اجتماعی می‌توانند همه خواسته‌هایش را برآورده کنند. اما تجربه‌های مختلف به او نشان می‌دهند که زندگی بسیار پیچیده‌تر از این تصور است. خواننده می‌تواند همراه با پیپ درباره انتخاب‌های اشتباه، ارزش محبت و معنای واقعی موفقیت فکر کند.

در مجموع، اگر به ادبیات کلاسیک، رمان‌های شخصیت‌محور، داستان‌های اجتماعی و روایت‌های پرکشش علاقه دارید، مطالعه این اثر را به شما پیشنهاد می‌کنیم. ماندگاری داستان، شخصیت‌های قدرتمند، فضاسازی جذاب و نگاه انتقادی دیکنز به جامعه باعث شده این رمان پس از گذشت بیش از ۱۶۰ سال همچنان خوانده شود و الهام‌بخش اقتباس‌های متعدد باشد. «آرزوهای بزرگ» برای خواننده‌ای که می‌خواهد در کنار لذت بردن از مطالعهٔ یک داستان کلاسیک، درباره آرزو، ثروت، عشق، طبقه اجتماعی و ارزش‌های واقعی زندگی نیز تأمل کند، اثری خواندنی و ماندگار است.

ورود ناگهانی یک دسته سرباز که قنداق تفنگهای پرشان را بر پله دمِ در به صدا درمی‌آوردند، سبب شد که مهمانان با سراسیمگی از جای برخیزند.

خانم جو هم که با دست خالی از آشپزخانه برمی‌گشت و می‌گفت: «وای، خدایا، چه به سر ... کلوچه ... اومد!» بهت‌زده بر جای ماند.

هنگامی که خانم جو حیران ایستاده بود، من و گروهبان در آشپزخانه بودیم؛ در این لحظات بحرانی تا اندازه‌ای هوش و حواسم را جمع کردم. همان گروهبانی که با من صحبت کرده بود، اکنون مهمانان را می‌نگریست و دستبندهایی را که در دست داشت، با لطف خاصی به طرف آنها دراز کرده و دست چپش را نیز بر شانه من گذارده بود و می‌گفت: «خانم‌ها، آقایان، معذرت می‌خواهم. اما همان‌طور که دمِ در به این آقا کوچولو گفتم (حال آنکه چنین چیزی را به من نگفته بود)، به نام شاه در تعقیب جنایتکاری هستم و با آهنگر کار دارم.»

خواهرم از اینکه جو را خواسته بودند، خشمگین و ناراحت بود. جواب داد: «خوب، لطفاً ممکن است بفرمایید با او چه کار داشتید؟»

گروهبان با لحنی تعارف‌آمیز جواب داد: «خانم، از جانب خودم باید عرض کنم که از آشنایی با خانم زیبایشان مفتخر و مشعوفم؛ اما از طرف شاه باید جواب دهم که کار کوچکی هست که باید به انجام برسد.»

این رفتار بسیار بجا و شایسته تلقی گردید، به حدی که آقای پامبلچوک با صدای بلند گفت: «احسنت!»

گروهبان که جو را نظراً میان مهمانان جسته بود، گفت: «آهنگر، ببینید، در ضمن حادثه‌ای به این دستبندها صدمه‌ای رسیده و حالا می‌بینم که قفل یکیشان خراب شده و زبانه‌اش درست جا نمی‌افتد. چون مورد احتیاج فوری هستند، ممکن است نگاهی به آنها بکنید.»

جو بر آنها نظری افکند و اظهار داشت که برای این کار باید کوره را روشن کند و تعمیر هم نه یک ساعت، بلکه نزدیک به دو ساعت طول می‌کشد.