

کتاب کار نگارش و انشا (1)
نوشتن چیزی بیش از کنار هم گذاشتن جملههای درست است. بسیاری از ما میتوانیم درباره موضوعی بهراحتی حرف بزنیم، اما وقتی نوبت نوشتن میرسد، در انتخاب نقطه شروع یا نظمدادن به فکرها مکث میکنیم. «کتاب کار نگارش و انشا (۱)» نوشته حسن ذوالفقاری برای نزدیککردن دانستههای زبانی به مهارت واقعی نوشتن فراهم شده است؛ جلد نخست مجموعهای که آموزش را با تمرین و نمونه همراه میکند.
در رویکرد این مجموعه، میان «نگارش» برای پاسخگویی به نیازهای گوناگون زندگی و «انشا» برای پرورش توانایی آفرینش متن ادبی تفاوت گذاشته میشود. مطالب در سه حوزه شناخت، مهارت و نمونه سامان یافتهاند تا خواننده تنها با توضیح نظری روبهرو نباشد و فرصتی برای بهکارگیری آموختهها داشته باشد. همین نگاه عملی باعث میشود کتاب بهجای ارائه متنهای آماده برای رونویسی، بر خودِ فرایند یادگیری نوشتن تأکید کند.
این جلد برای علاقهمندان به تقویت مهارت نوشتاری، آموزگاران نگارش و کسانی که به منبعی تمرینمحور نیاز دارند مناسب است. بهتر است با مداد یا قلم و فرصت کافی برای انجام تمرینها سراغ آن رفت، نه صرفاً برای خواندن پیوسته. «کتاب کار نگارش و انشا (۱)» تنها جلد اول مجموعه است؛ اگر دوره کامل یا مباحث جلدهای بعدی را میخواهید، به شماره جلد هنگام انتخاب توجه کنید.
کتاب کار نگارش و انشا (۱)؛ آغاز نوشتن با تمرین
میان خوب حرفزدن و خوب نوشتن فاصلهای وجود دارد که با حفظ چند تعریف از میان نمیرود. کسی ممکن است موضوعی را در گفتوگو روشن توضیح دهد، اما هنگام نوشتن نتواند فکرش را مرتب کند یا برای متن خود آغاز مناسبی بیابد. «کتاب کار نگارش و انشا (۱)» حسن ذوالفقاری با توجه به همین نیاز آموزشی شکل گرفته است: نوشتن باید به مهارتی تبدیل شود که خواننده آن را تمرین میکند، نه دانشی که فقط دربارهاش میخواند.
زیرعنوان جلد نخست، «آموزش مهارتهای نگارشی با روشی کاربردی به همراه تمرین و نمونه»، جهتگیری کتاب را مشخص میکند. بنابراین توقع درست از آن، دریافت مجموعهای از متنهای آماده یا مطالعه صرفِ دستور زبان نیست؛ مخاطب باید برای کارکردن با مطالب و نوشتن شخصی وقت بگذارد.
از شناخت موضوع تا توانایی نوشتن
شناخت؛ دانستن اینکه قرار است چه کاری انجام دهیم
در معرفی مجموعه آمده است که هر جلد، نگارش را در سه حوزه «شناخت»، «مهارتها» و «نمونهها» دنبال میکند. شناخت، پایهای است برای آنکه یادگیرنده بداند با چه مسئلهای روبهروست؛ اما مزیت این الگو در آن است که مرحله شناخت را پایان آموزش نمیگیرد. آگاهی از ویژگیهای یک نوشته، وقتی ارزش عملی پیدا میکند که نویسنده بتواند آن را در متن خودش به کار ببرد.
مهارت و نمونه؛ عبور از تماشای متن به ساختن متن
حضور تمرین و نمونه در عنوان کتاب اتفاقی نیست. نمونه به خواننده امکان میدهد یک صورت از نوشتن را ببیند و درباره انتخابهای نویسنده فکر کند؛ تمرین نیز او را وامیدارد خودش دست به قلم شود. این جابهجایی از خواندن به انجامدادن، ویژگی مهم کتاب کار است. اگر مخاطب تمرینها را کنار بگذارد و فقط توضیحها را مرور کند، بخش اصلی رویکرد آموزشی مجموعه را نادیده گرفته است.
بهتر است نوشتههای تمرینی پس از مدتی دوباره خوانده شوند. در این بازگشت است که نویسنده میتواند ببیند کجا عبارت نارساست، کجا مطلب تکرار شده و کجا فکر اصلی زیر جملههای پراکنده پنهان مانده است. این پیشنهاد روشی برای استفاده بهتر از کتاب است، نه توصیف تمرینی مشخص در یکی از فصلهای آن.
نگارش و انشا؛ چرا این دو کنار هم آمدهاند؟
حسن ذوالفقاری در معرفی مجموعه، نگارش را فعالیتی گستردهتر از انشا میداند: نوشتن میتواند به نیازهای عملی و اجتماعی مانند مکاتبه و انتقال اطلاعات پاسخ دهد، درحالیکه انشای ادبی با تخیل و پرورش توانایی آفرینش متن نیز پیوند دارد. این تمایز نشان میدهد چرا آموزش نوشتن را نباید به جملههای ادیبانه یا موضوعهای انشای مدرسه محدود کرد.
از سوی دیگر، مهارت نگارش و توانایی انشانویسی کاملاً بیارتباط نیستند. در هر دو، نویسنده باید بتواند مقصودش را به خواننده برساند؛ اما هدف و شیوه بیان ممکن است تفاوت داشته باشد. این نگاه برای مخاطبی مفید است که گاهی «خوب نوشتن» را فقط با استفاده از واژههای دشوار و آرایههای فراوان برابر میگیرد.
جلد اول چه تفاوتی با جلد دوم دارد؟
«کتاب کار نگارش و انشا (۱)» یک مجلد مستقل از مجموعه چندجلدی اساطیر است. در ثبت کتابشناختی جلد اول، تأکید زیرعنوان بر «مهارتهای نگارشی» است؛ در عنوان تفصیلی جلد دوم، «مهارتهای نگارشی و ویرایشی» آمده است. همین تفاوت به خواننده هشدار میدهد که نباید محتوای دو جلد را بدون بررسی فهرست آنها یکسان فرض کند.
شماره جلد بهویژه برای معلم یا هنرجویی مهم است که از قبل یکی از مجلدها را دارد یا میخواهد دوره را به ترتیب دنبال کند. این نسخه، دوره کامل سهجلدی نیست و نباید با بسته مجموعه اشتباه گرفته شود. درباره ترتیب درسهای هر جلد یا پیشنیاز قطعی آنها نیز بدون دیدن فهرست نمیتوان حکم داد.
روش استفاده؛ کتابی برای کار در کلاس و بیرون از کلاس
قالب تمرینمحور مجموعه، برای معلم امکان میدهد توضیح را با فعالیت نوشتاری همراه کند و درباره نتیجه کار هنرجویان گفتوگو شکل دهد. در مطالعه فردی نیز خواننده میتواند پس از خواندن هر مبحث، زمانی جدا برای نوشتن اختصاص دهد و متن خود را با توجه به نکتههای آموختهشده بازبینی کند. به این ترتیب کتاب از متنی برای مصرف یکباره به همراهی برای مراجعه و تمرین تبدیل میشود.
البته داشتن کتاب کار بهتنهایی تضمین نمیکند که فرد بهتر بنویسد. رشد مهارت نوشتن به تداوم تمرین، خواندن متنهای متنوع و دریافت بازخورد نیاز دارد. این نکته محدودیت کتاب نیست؛ ویژگی خودِ مهارتی است که کتاب میکوشد آموزش دهد.
نقاط قوت و حد انتظار از اثر
نقطه قوت آشکار رویکرد ذوالفقاری، پیوند میان شناخت، تمرین و نمونه است. چنین طراحیای با هدف آموزش نگارش تناسب دارد، چون میکوشد خواننده را از دانستن قاعده به اجرای آن برساند. تفاوتگذاشتن میان نوشتن برای نیازهای عملی و نوشتن ادبی نیز به روشنترشدن دامنه آموزش کمک میکند.
در مقابل، از این جلد نباید انتظار یک فرهنگ جامع درستنویسی، دوره کامل ویراستاری حرفهای یا مجموعهای از انشاهای آماده داشت. درباره کیفیت و تنوع تکتک تمرینها نیز تا زمانی که متن کامل همین چاپ دیده نشده باشد، داوری قطعی درست نیست. مناسببودن کتاب بیش از هر چیز به این بستگی دارد که خواننده واقعاً بخواهد نوشتن را تمرین کند.
کتاب کار نگارش و انشا (۱) برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب برای آموزگاران و هنرجویان نگارش، دانشآموزان و خوانندگانی که میخواهند نوشتن را با تمرین منظم دنبال کنند، موضوع و قالب مناسبی دارد. کسی که هنگام آغاز متن یا تبدیل اندیشه به جمله مشکل دارد نیز ممکن است از آموزش تمرینمحور استقبال کند. در مقابل، اگر مقصود تنها پیدا کردن متن آماده برای تحویلدادن یا مطالعه نظری درباره تاریخ نثر فارسی باشد، این عنوان با آن انتظار سازگار نیست.
جمعبندی نقد و بررسی
«کتاب کار نگارش و انشا (۱)» بر این اندیشه استوار است که نوشتن با انجامدادن آموخته میشود. همراهشدن شناخت، مهارت و نمونه، مهمترین ویژگی تأییدشده روش آموزشی مجموعه است و جلد نخست آن بر آموزش مهارتهای نگارشی تمرکز دارد. ارزش کتاب زمانی بیشتر آشکار میشود که خواننده بهجای عبور سریع از صفحهها، برای نوشتن، بازخوانی و اصلاح متن خودش وقت بگذارد.
شاید بپسندید














از این نویسنده

























































