درمان اختلالات خواندن

خواندن برای بسیاری از کودکان مسیری طبیعی و روزمره به نظر می‌رسد؛ اما برای برخی دانش‌آموزان، همین مهارت ساده می‌تواند به یکی از دشوارترین بخش‌های دوران تحصیل تبدیل شود. جابه‌جا خواندن حروف و کلمات، ناتوانی در تشخیص درست صداها، دشواری در درک واژه‌ها و جمله‌ها یا مشکل در دنبال کردن یک متن، ممکن است باعث شود دانش‌آموز در مدرسه با مشکلات جدی روبه‌رو شود. مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که این دشواری‌ها به اشتباه به کم‌هوشی، بی‌دقتی یا کم‌کاری نسبت داده شوند. مصطفی تبریزی در کتاب «درمان اختلالات خواندن» تلاش می‌کند نگاه دقیق‌تری به این مسئله داشته باشد و با معرفی انواع اختلالات خواندن و راهکارهای درمانی، مسیر شناخت و کمک به دانش‌آموزان را روشن‌تر کند. 

مخاطبان اصلی این کتاب والدین، معلمان، مربیان، دانشجویان رشته‌های مرتبط و افرادی هستند که با کودکان دارای مشکلات یادگیری سروکار دارند. 

کتاب «درمان اختلالات خواندن» یکی از آثار شناخته‌شده در حوزه اختلالات یادگیری است و به یکی از مهم‌ترین مشکلات در کودکان و دانش‌آموزان پرداخته و آن این است که مشکلات در خواندن و یادگیری نباید تحت هر شرایطی به ضعف هوشی یا کم‌کاری دانش‌آموزان نسبت داده شود. خواندن مهارتی اکتسابی است و برای شکل‌گیری درست آن، مجموعه‌ای از توانایی‌های ادراکی، زبانی، شنیداری و دیداری باید هماهنگ عمل کنند. وقتی یکی از این فرایندها با مشکل مواجه شود، ممکن است دانش‌آموز در یادگیری خواندن، تشخیص صداها، ترکیب حروف، درک واژه‌ها یا فهم متن با دشواری روبه‌رو شود. بنابراین مصطفی تبریزی در این کتاب به بررسی مشکلات خواندن و درمان آن‌ها می‌پردازد.

در بخش دیگری از کتاب، موضوع اختلال خواندن و ویژگی‌های کودکانی که با این مشکل مواجه‌اند مورد توجه قرار می‌گیرد. شناخت درست نشانه‌های اختلال می‌تواند به والدین و معلمان کمک کند تا میان یک مشکل واقعی یادگیری و بی‌علاقگی یا کم‌توجهی تفاوت بگذارند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخورد نامناسب با دانش‌آموزی که در خواندن مشکل دارد، ممکن است اعتمادبه‌نفس او را کاهش دهد و تجربه مدرسه را برایش دشوارتر کند. نویسنده در سرفصل‌های مختلف این کتاب به موضوعاتی مانند انواع اختلال خواندن و قابل درمان بودن این اختلال پرداخته است.

بخش درمانی کتاب به راهکارهایی اختصاص دارد که می‌توانند برای تقویت مهارت‌های لازم در خواندن به کار گرفته شوند. در این قسمت، موضوعاتی مانند درک و تلفظ درست صداها، تقویت حافظه شنیداری و توالی شنیداری، مشکلات مربوط به ادراک و تمیز دیداری و همچنین فهم واژه، جمله، عبارت و متن مطرح می‌شوند. بنابراین، کتاب «درمان اختلالات خواندن» تلاش دارد خواننده را با جنبه‌های کاربردی کمک به دانش‌آموز دارای اختلال خواندن نیز آشنا کند. همین ترکیب میان شناخت اختلال و توجه به فرایند درمان، یکی از مهم‌ترین دلایل شناخته‌شدن این اثر در حوزه اختلالات یادگیری است.

«درمان اختلالات خواندن» از آثاری است که موضوع اختلالات یادگیری را از زاویه‌ای آموزشی و کاربردی دنبال می‌کند. این کتاب با تمرکز بر مشکلات خواندن، تلاش دارد به خواننده کمک کند تا این اختلال را بهتر بشناسد و با شیوه‌های مناسب‌تری برای حمایت از دانش‌آموز مواجه شود. وجود بخش‌هایی درباره انواع اختلال خواندن و روش‌های درمان، باعث شده تا این کتاب برای والدین و مربیانی که به دنبال آشنایی با راهکارهای عملی هستند، بسیار مناسب باشد. ویژگی‌های برجستهٔ این کتاب عبارت‌اند از:

کتاب «درمان اختلالات خواندن» را باید خواند چون می‌تواند به والدین و معلم‌ها کمک کند مشکلات خواندن کودکان را دقیق‌تر بشناسند و با نگاه علمی‌تر و کاربردی‌تری با آن برخورد کنند. اهمیت این کتاب در آن است که به فرایندهایی می‌پردازد که در شکل‌گیری مهارت‌هایی مانند خواندن و یادگیری نقش دارند. آشنایی با نشانه‌های اختلال، انواع مشکلات خواندن و راهکارهای درمانی می‌تواند به والدین و مربیان کمک کند تا به جای سرزنش یا برچسب‌زدن به دانش‌آموز، مسئله را بهتر بشناسند و مسیر مناسبی برای کمک به او پیدا کنند.

مصطفی تبریزی، روان‌شناس، مشاور و استاد دانشگاه ایرانی، در سال ۱۳۲۴ در بجنورد به دنیا آمد. او متخصص روان‌شناسی و مشاوره و استاد دانشگاه علامه طباطبایی است و در حوزه آموزش و مشاوره نیز فعالیت داشته و بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به مسائل مربوط به کودکان، دانش‌آموزان و اختلالات یادگیری اختصاص داد. تبریزی آثار متعددی در زمینه مشکلات یادگیری و آموزش کودکان نوشته است که از میان آن‌ها می‌توان به «درمان اختلالات خواندن»، «درمان اختلالات ریاضی» و «درمان اختلالات دیکته‌نویسی» اشاره کرد. «درمان اختلالات خواندن» نیز در طول سال‌های مختلف بارها منتشر شده و چاپ‌های جدیدتر آن با همکاری نرگس تبریزی و علیرضا تبریزی منتشر شده است.

اگر از مطالعهٔ «درمان اختلالات خواندن» لذت برده‌اید و به دنبال آثار مشابه می‌گردید، بهتر است ابتدا مشخص کنید که دقیقاً کدام جنبه کتاب برای شما جذاب‌تر بوده است؛ اگر به اختلالات یادگیری و مشکلات تحصیلی علاقه دارید، آثاری درباره اختلالات ریاضی، دیکته‌نویسی و مهارت‌های یادگیری انتخاب‌های مناسبی هستند. اگر جنبه روان‌شناختی و آموزشی کتاب برایتان جذاب بوده، می‌توانید سراغ کتاب‌هایی درباره روان‌شناسی کودک، آموزش کودکان با نیازهای ویژه و شیوه‌های تقویت مهارت‌های شناختی بروید. در ادامه چند کتاب مشابه با این اثر به شما معرفی کرده‌ایم. 

کتاب «اختلالات یادگیری» اثر عزت‌الله نادری و مریم سیف نراقی از منابع تخصصی حوزه روان‌شناسی تربیتی و آموزش کودکان با نیازهای یادگیری ویژه است که با بررسی تاریخچه و تعریف اختلالات یادگیری، گروه‌بندی و مراحل تشخیص، روش‌های آموزشی و ترمیمی و نمونه‌های بالینی، تصویری منسجم از این اختلالات به دست می‌دهد. این کتاب از نظر توجه به شناسایی مشکلات یادگیری، بررسی ویژگی‌های کودکان و پیوند میان تشخیص و روش‌های آموزشی، با کتاب «درمان اختلالات خواندن» شباهت دارد؛ کتابی که به انواع مشکلات خواندن، ویژگی‌های کودکان دارای اختلال خواندن و روش‌های درمانی، از جمله تقویت حافظه شنیداری، ادراک دیداری و درک واژه و جمله می‌پردازد.

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ کتاب «درمان اختلالات خواندن» لذت خواهید بُرد، چون هر دو اثر با نگاهی تخصصی اما کاربردی به مشکلات یادگیری می‌پردازند و برای دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه روان‌شناسی و علوم تربیتی، معلمان و افرادی که می‌خواهند شناخت دقیق‌تری از اختلالات یادگیری و شیوه‌های برخورد آموزشی با آن‌ها داشته باشند، خواندنی و آموزنده‌اند.

کتاب «۱۰۱ نکته برای کمک به یادگیری فرزندتان» (101 Tips to Help Your Child Learn) اثر بوکی اکین اوگونلانا کتابی کاربردی برای والدینی است که می‌خواهند با شناخت بهتر شیوه‌های یادگیری، به فرزندشان در مسیر آموزش و پیشرفت تحصیلی کمک کنند. این اثر از این نظر با کتاب «درمان اختلالات خواندن» شباهت دارد که هر دو به مشکلات و نیازهای یادگیری کودکان توجه دارند و بر نقش والدین و بزرگسالان در شناسایی دشواری‌های آموزشی و کمک به بهبود مهارت‌های یادگیری تأکید می‌کنند؛ با این تفاوت که کتاب تبریزی تمرکز تخصصی‌تری بر اختلالات خواندن و روش‌های درمان آن دارد و موضوعاتی مانند تقویت حافظه شنیداری، ادراک دیداری و درک واژه، جمله و متن را بررسی می‌کند.

از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ کتاب «درمان اختلالات خواندن» لذت خواهید بُرد، چون با زبانی کاربردی و والدپسند به موضوع یادگیری کودکان نزدیک می‌شود و به خواننده کمک می‌کند درک بهتری از نیازهای آموزشی فرزند خود داشته باشد؛ به‌ویژه اگر به کتاب‌های حوزه تربیت کودک، آموزش و اختلالات یادگیری علاقه‌مند باشید، این اثر می‌تواند مطالعه‌ای مفید و آموزنده برایتان باشد.

«درمان اختلالات خواندن» کتابی است که یک مسئله مهم در فرایند آموزش، یعنی دشواری‌های مرتبط با خواندن، را در مرکز توجه قرار می‌دهد. ارزش اثر در این است که مشکل خواندن را موضوعی قابل شناخت و قابل بررسی می‌داند و تلاش می‌کند والدین و مربیان را با ویژگی‌ها و انواع این اختلال آشنا کند. نویسنده در این کتاب همچنین بر مهارت‌هایی مانند ادراک دیداری و شنیداری، حافظه شنیداری، تلفظ صداها و درک واژه و متن تمرکز کرده است و به شما کمک می‌‌کند این مهارت‌ها را در کودکان دارای اختلالات خواندن و یادگیری به کار ببرید.

یکی دیگر از ویژگی‌های مثبت کتاب، توجه به جنبه درمانی است. مخاطب پس از آشنایی با اختلال خواندن، با موضوعاتی مرتبط با مداخله و تقویت مهارت‌های پایه نیز مواجه می‌شود. همین مسئله باعث شده است کتاب برای طیف گسترده‌ای از والدین، معلمان، مشاوران و دانشجویان رشته‌های مرتبط جذاب باشد. چاپ‌های متعدد کتاب نیز نشان می‌دهد که این اثر طی سال‌های مختلف همچنان مورد توجه بازار کتاب‌های آموزشی و روان‌شناختی قرار داشته است.

در مجموع، اگر به دنبال کتابی درباره اختلال خواندن، مشکلات یادگیری و شیوه‌های کمک به دانش‌آموزانی هستید که با چنین مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، مطالعه «درمان اختلالات خواندن» می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. این کتاب تلاش می‌کند مسیر شناخت و درمان آن را نیز توضیح دهد. 

مدت‌های طولانی دانش‌آموزانی را که در یادگیری یک یا چند درس مشکلات جدی داشتند، با اصطلاحات معلول ادراکی، آسیب‌دیده‌ی مغزی و عصبی معرفی می‌کردند. با توجه به یافته‌های جدید در مورد یادگیری، در سال ۱۹۶۳ جمعی از متخصصین، اصطلاح «ناتوانی‌های یادگیری» را جایگزین اصطلاحات قبل کردند. از آنجا که واژه‌ی «ناتوانی» اصطلاحات دیگری مثل ناتوانی جسمی یا ناتوانی ذهنی را تداعی می‌کند، یعنی ناتوانی‌هایی که تبدیل به توانایی کامل نمی‌شوند، اصطلاحی مأیوس ـ ‌کننده می‌نماید و به نظر می‌رسد اگر در خصوص این موارد اصطلاح «اختلالات در یادگیری» را به کار ببریم، مناسب‌تر باشد.

با توجه به تعاریف گوناگون از اختلالات یادگیری، می‌توان گفت دانش‌آموزی اختلال یادگیری دارد که:

۱. تنها در یک یا چند ماده‌ی درسی مشکل داشته باشد، نه در همه‌ی دروس.

۲. از نظر هوشی در حد متوسط یا بالاتر از آن باشد. 

۳. از نظر بینایی، شنوایی و مغزی بیمار نباشد. 

۴. از نظر عاطفی و سازگاری مشکل جدی نداشته باشد. 

۵. در برخی از فرایندهای روانی پایه (ادراک دیداری، شنیداری، درک زبان شفاهی و کتبی) دچار مشکل باشد.

۶. بین میزان پیشرفت تحصیلی و توانایی ذهنی او تفاوت زیادی وجود داشته باشد.

«اختلال در خواندن»، یکی از اختلالات یادگیری ویژه است. با وجود تحقیقات متعددی که برای یافتن علت آن انجام گرفته، هنوز یک نتیجهی قطعی در این مورد به دست نیامده است.