اجتماعیون عامیون
همزمان با برخاستن جنبش مشروطهخواهي، گروهي از ايرانيان قفقاز حزبي سياسي تشکيل دادند و آن را «فرقه? اجتماعيون عاميون ايرانيان» ناميدند. شعبههاي اين سازمان در چند شهر قفقاز و ايران ريشه دوانيد. اجتماعيون در صحنه? سياسي کشور به صورت عنصري پرتلاش و تأثيرگذار درآمدند. اما چگونگي ايجاد، ماهت، و پيوندهاي سازماني و فکري فرقه? اجتماعيون چندان روشن نيست. دستهاي از مورخان معتقدند که حزب سوسيال دموکرات روسيه، براي دستيابي به کارگران مسلمان قفقاز، «سازمان همت» را بهوجود آورد. همت، بهنوبه? خود، فرقه? اجتماعيون عاميون را بنيان نهاد تا ايرانيان مهاجر را در حزبي يکپارچه گرد بياورد. به اين ترتيب، گفته ميشود که فرقه? اجتماعيون به ميانجيگري سازمان همت با حزب سوسيال دموکرات روسيه پيوند داشته و شاخه? ايراني آن بوده است.
اين کتاب ميکوشد درستي و اعتبار چنين فرضيههايي را بيازمايد. به اين منظور، تاريخنگاري موجود درباره? اجتماعيون عاميون را ريشهيابي ميکند. سپس به سازمانهاي انقلابي روسيه و قفقاز مينگرد. سرانجام به ارزيابي فرقه? اجتماعيون ميپردازد. مسائلي چون پايهگذاري فرقه، گسترش شعبههايش در ايران، برنامه و ساختار آن، انديشههاي اجتماعيون، و شيوههاي مبارزه? آنان مطالعه ميشود. شايد اين پژوهش بتواند پرتو تازهاي بر سرگذشت نخستين حزب سياسي ايران بيندازد.
شاید بپسندید
