کتاب «در سایهی آفتاب» مجموعهای از جستارها، نوشتهها و دیباچههایی است که میر جلال الدین کزازی استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم، شاهنامه پژوه و پژوهشگر برجسته در طول چند سال نوشته است.
بیشتر مطالب منتشر شده در این مجلد، بین سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ نوشته شدهاند و پیش از انتشار کتاب، در ماهنامهها، فصلنامهها، روزنامهها و مجموعههای مختلف به چاپ رسیده بودند. بعضی از نوشتههای کوتاهتر نیز به سالهای ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ مربوط میشوند. این کتاب در کنار نوشتههای منتشرشده، دو جستار تازه را نیز در خود جای داده که پیش از این به چاپ نرسیده بودند.
دربارهٔ کتاب
«در سایه آفتاب» کتابی چندموضوعی است که نوشتههایی درباره فرهنگ، ادبیات، تاریخ و اندیشه را در کنار یکدیگر قرار داده است. بنابراین، محور اصلی بسیاری از نوشتههای این کتاب فرهنگ، ادبیات، تاریخ و اندیشه ایرانی است. نویسنده تلاش میکند از جنبههای ارزشمند فرهنگ ایران و ویژگیهایی که در طول تاریخ به این سرزمین هویت بخشیدهاند سخن بگوید. او ایران را سرزمینی با پیشینهای طولانی در فرهنگ، دانش، هنر و اندیشه میداند و در نوشتههای خود به اهمیت شناخت و پاسداری از این میراث فرهنگی توجه دارد. در همین مسیر، به دیدگاه برخی اندیشمندان و شخصیتهای تاریخی درباره ایران و ایرانیان نیز اشاره میکند.
یکی از ویژگیهای مهم کتاب، نگاه نویسنده به فرهنگ و اندیشه ایرانی در ارتباط با جهان است. او برای نشان دادن جایگاه ایران، از سخنان و دیدگاههای شخصیتهایی مانند فیثاغورث، افلاطون، هگل، ژولیوس سزار و حتی پیامبر اسلام دربارهٔ ایرانیان یاد میکند. این نقلقولها در کنار دیگر مطالب کتاب، تصویری از تأثیر فرهنگ و تمدن ایران در دورههای مختلف تاریخی به دست میدهند. نویسنده با زبانی پرشور از ارزشهای فرهنگی ایران سخن میگوید و خواننده را به شناخت بهتر این میراث و توجه بیشتر به آن دعوت میکند.
به دلیل گردآوری مطالبی که در زمانها و موقعیتهای مختلف نوشته شدهاند، ممکن است بعضی موضوعات یا دیدگاهها در چند بخش کتاب دوباره مطرح شوند؛ با این حال، هیچ دو نوشتهای در این اثر کاملاً یکسان نیستند و هرکدام زاویه نگاه و ساختار خود را دارند. این مجموعه میتواند برای علاقهمندان به فرهنگ و ادبیات ایران، فرصتی برای خواندن مجموعهای از دیدگاهها و پژوهشهای نویسنده درباره موضوعات مختلف فراهم کند.
ویژگیهای برجستهٔ کتاب
«در سایه آفتاب» مجموعهای از جستارهای ادبی، فرهنگی و پژوهشی است که میر جلالالدین کزازی در آنها از موضوعاتی مرتبط با فرهنگ و تمدن ایران سخن میگوید. مطالب این کتاب بسیار متنوع است و خواننده را با مجموعهای از نگاهها و تأملات درباره زبان، ادبیات، تاریخ و اندیشه ایرانی روبهرو میکند. یکی از ویژگیهای مهم کتاب، ترکیب نگاه پژوهشی با نثر ادبی است؛ ویژگیای که در بسیاری از آثار کزازی دیده میشود و باعث میشود مطالب تخصصی نیز در فضایی متفاوت و تأملبرانگیز مطرح شوند. ویژگیهای برجستهٔ این کتاب عبارتاند از:
- مجموعهای از جستارهای فرهنگی و ادبی: ساختار کتاب بر پایه مجموعهای از جستارها و نوشتههای مستقل شکل گرفته است. این نوشتهها در زمانها و مناسبتهای مختلف پدید آمدهاند و هرکدام موضوع یا زاویه دید مشخصی دارند.
- توجه ویژه به فرهنگ ایرانی: یکی از محورهای اصلی اثر، توجه به میراث فرهنگی ایران است. کزازی در نوشتههای خود به عناصر مختلف فرهنگ ایرانی میپردازد و تلاش میکند اهمیت آنها را در شکلگیری هویت فرهنگی کشور نشان دهد.
- پیوند ادبیات و اندیشه: در این اثر، ادبیات با اندیشه و فرهنگ پیوند پیدا میکند. نویسنده در بسیاری از مطالب خود از ادبیات به عنوان راهی برای شناخت بهتر ارزشها، باورها و دیدگاههایی استفاده میکند که در طول تاریخ در فرهنگ ایرانی شکل گرفتهاند.
- نگاهی به جایگاه ایران در جهان: بخشی از مطالب کتاب به دیدگاه شخصیتهای مختلف درباره ایران و ایرانیان مربوط میشود. کزازی برای نشان دادن جایگاه فرهنگی ایران در نگاه دیگران، به سخنان و دیدگاههایی از شخصیتهایی مانند فیثاغورث، افلاطون، هگل و دیگر چهرههای تاریخی اشاره میکند.
- نثر ادبی و متفاوت میر جلالالدین کزازی: زبان و سبک نگارش کزازی از مشخصههای قابل توجه این کتاب است. او به واژگان فارسی، ساختارهای ادبی و ظرفیتهای زبان توجه ویژهای دارد. برای همین مطالعهٔ این کتاب برای مخاطبانی که به زبان فارسی و زیباییهای نثر علاقه دارند، تجربهای متفاوت خواهد بود.
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
علاقهمندان به فرهنگ، تمدن و پیشینه فرهنگی ایران.
دوستداران ادبیات فارسی و نثر کاملاً ادبی و متفاوت.
دانشجویان و پژوهشگران حوزه ادبیات و فرهنگ و تاریخ.
علاقهمندان به تاریخ فرهنگی ایران و تحول اندیشه، فرهنگ و ادبیات.
خوانندگانی که آثار میر جلالالدین کزازی را میپسندند.
علاقهمندان و خوانندگان جستارنویسی، کتابهای پژوهشی و نوشتههای مستقل.
چرا کتاب «در سایهی آفتاب» را بخوانیم؟
- برای شناخت بهتر فرهنگ و هویت ایرانی: یکی از مهمترین دلایل مطالعه این کتاب، توجه جدی آن به فرهنگ ایرانی است. کزازی در نوشتههای خود تلاش میکند برخی از ویژگیهای برجسته این فرهنگ را از زوایای مختلف بررسی کند. مطالعه چنین مطالبی میتواند به خواننده کمک کند تا با بخشی از میراث فکری و ادبی ایران آشناتر شود و نسبت به ریشههای فرهنگی زبان و ادبیات فارسی نگاه دقیقتری پیدا کند.
- برای آشنایی با نگاه متفاوت میر جلالالدین کزازی: کزازی از نویسندگانی است که زبان و شیوه بیان او بخش مهمی از هویت آثارش را تشکیل میدهد. او در نوشتههای خود معمولاً میان پژوهش و نثر ادبی ارتباط برقرار میکند و درباره موضوعات فرهنگی با زبانی ویژه سخن میگوید. خواندن این کتاب به مخاطب اجازه میدهد با بخشی از دیدگاهها و دغدغههای فکری او آشنا شود.
- برای توجه بیشتر به زبان فارسی: زبان در آثار کزازی جایگاه ویژهای دارد و خواندن نوشتههای او میتواند برای علاقهمندان به واژگان و ساختارهای زبان فارسی تجربهای آموزنده باشد. این ویژگی بهخصوص برای کسانی که به نثر ادبی و ظرفیتهای زبان فارسی علاقه دارند، اهمیت دارد و باعث میشود کتاب علاوه بر محتوای فرهنگی، از نظر زبانی نیز قابل توجه باشد.
- برای ایجاد انگیزه در مطالعه آثار فرهنگی و ایرانشناسی: بسیاری از موضوعاتی که در کتاب «در سایه آفتاب» مطرح میشوند میتوانند نقطه شروعی برای مطالعه بیشتر باشند. خواننده پس از مواجهه با دیدگاههای مختلف درباره ایران، ادبیات و فرهنگ، ممکن است به سراغ آثار تاریخی، ادبی و پژوهشی دیگری برود. از این نظر، این کتاب میتواند نقش یک نقطه آغاز برای آشنایی گستردهتر با میراث فرهنگی ایران را داشته باشد.
کتاب «در سایه آفتاب» را باید خواند چون به موضوعاتی مانند فرهنگ ایرانی، زبان فارسی، ادبیات، تاریخ و اندیشه در بخشهای مختلف پرداخته و نویسنده برای توضیح دیدگاههای خود از نمونهها، شواهد و سخنان چهرههای تاریخی و فکری نیز بهره میگیرد. این کتاب فرصتی برای آشنایی عمیقتر با بخشهایی از فرهنگ، ادبیات و اندیشه ایرانی است و به خواننده اجازه میدهد موضوعات فرهنگی را از زاویهای متفاوت دنبال کند. این اثر به دلیل تنوع جستارها، تنها برای مخاطب متخصص نوشته نشده و میتواند برای هر خوانندهای که به ایرانشناسی، ادبیات فارسی، تاریخ فرهنگی و زبان فارسی علاقه دارد، نکات تازهای داشته باشد. مهمتر از همه، این کتاب خواننده را به بازنگری در ارزشهای فرهنگی و ادبی ایران دعوت میکند و از طریق پیوند میان پژوهش، ادبیات و اندیشه، نگاه گستردهتری نسبت به میراث فرهنگی کشور ایجاد میکند.
دربارهٔ نویسنده
میرجلال الدین کزّازی استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم، شاهنامه پژوه و پژوهشگر برجستهٔ ایرانی در زبان و ادب فارسی است که در سال ۱۳۲۷ در کرمانشان چشم به جهان گشود. او از چهره های ماندگار فرهنگ و ادب ایران در پنجمین همایش چهرههای ماندگار به سال ۱۳۸۴ است. او همچنین عضو هیئت امنای بنیاد فردوسی است. میرجلال الدین کزّازی در خانواده ای اهل روستای کزاز در استان مرکزی به دنیا آمد که برای ساخت حوزه علمیه به کرمانشاه مهاجرت کرده بودند. جلال الدین کزازی از همان دوران کودکی به فرهنگ و ادبیات ایران علاقهٔ زیادی نشان میداد. دورهٔ دبستان را در مدرسه آلیانس کرمانشاه گذرانید و از سالیان دانش آموزی با زبان و ادب فرانسوی آشنایی یافت. سپس دورهٔ دبیرستان را در مدرسه رازی به فرجام آورد و آنگاه برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ زبان و ادب پارسی به تهران آمد.
کزّازی در دانشکده ادبیات فارسی و علوم انسانی دانشگاه تهران دوره های گوناگون آموزشی را سپری کرد. وی در سال ۱۳۵۱ خورشیدی مدرک کارشناسی در رشتهٔ زبان و ادب پارسی از دانشگاه تهران را به اخذ کرد و به سال ۱۳۷۱، پایان نامهٔ دکترای خود را با نام نمادشناسی در شاهنامه نوشت. وی هم اینک عضو هیئت علمی در دانشکدهٔ ادبیّات فارسی و زبانهای خارجی وابسته به دانشگاه علامه طباطبایی است. او افزون بر زبان فرانسوی که از سالیان خردی با آن آشنایی یافته است، با زبانهای اسپانیایی و آلمانی و انگلیسی نیز آشناست و تاکنون دهها کتاب و نزدیک به سیصد مقاله نوشته است و در همایشهای علمی و فرهنگی بسیاری در ایران و کشورهای دیگر سخنرانی کرده است.
معرفی کتابهای مشابه
اگر از مطالعهٔ «در سایه آفتاب» لذت بردهاید و به دنبال آثار مشابه میگردید، بهتر است هنگام انتخاب کتاب به چند ویژگی توجه کنید و ببینید آیا کتاب موردنظر به فرهنگ، ادبیات، تاریخ و اندیشه ایرانی میپردازد یا خیر. سبک اثر را بررسی کنید و ببینید آیا با جستارنویسی و نوشتههای تحلیلی ارتباط برقرار میکنید و به نویسنده و حوزه تخصصی او توجه داشته باشید و سراغ آثاری بروید که نویسنده در زمینه ادبیات، ایرانشناسی یا مطالعات فرهنگی فعالیت داشته است. در ادامه چند اثر پژوهشی جذاب را به شما معرفی کردهایم.
- نجف دریابندری (یک پرتره و سه گفتگو) اثر سرویس علی نژاد
کتاب «نجف دریابندری (یک پرتره و سه گفتوگو)» اثر سرویس علینژاد اثری درباره زندگی، شخصیت، دیدگاهها و فعالیتهای ادبی نجف دریابندری، مترجم و نویسنده برجسته ایرانی، است. این کتاب با تکیه بر یک پرتره و سه گفتوگو، تصویری نزدیکتر از دریابندری و جهان فکری او ترسیم میکند و برای علاقهمندان به ادبیات معاصر، ترجمه و فرهنگ ایران جذاب است. این اثر از نظر توجه به فرهنگ و ادبیات ایران، نگاه پژوهشی و تحلیلی، پرداختن به شخصیتهای فرهنگی و ترکیب نوشتههای مختلف با کتاب «در سایه آفتاب» شباهت دارد و هر دو میتوانند خواننده را به شناخت عمیقتر ادبیات و فرهنگ معاصر و کلاسیک ایران علاقهمند کنند.
شباهتها با کتاب در سایه آفتاب:
- پرداختن به ادبیات و فرهنگ ایران
- توجه به زندگی و اندیشه چهرههای فرهنگی
- رویکرد پژوهشی و تحلیلی
- ترکیب قالبها و نوشتههای گوناگون
- توجه به تاریخ ادبیات معاصر
- مناسب برای علاقهمندان به ادبیات و ترجمه
از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «در سایه آفتاب» لذت خواهید بُرد، چون با زبانی روایی و گفتوگومحور، شما را به دنیای فکری یکی از چهرههای مهم ادبیات و ترجمه ایران نزدیک میکند.
- گلرنجهای کهن اثر علی دهباشی
کتاب «گلرنجهای کهن» اثر علی دهباشی اثری در حوزه فرهنگ، ادبیات و تاریخ فکری ایران است که با نگاهی به چهرهها و جلوههای ارزشمند فرهنگ ایرانی، خواننده را با بخشهایی از میراث ادبی و فرهنگی کشور آشنا میکند. این کتاب از نظر توجه به ادبیات و فرهنگ ایران، معرفی و بررسی چهرههای فرهنگی، نگاه پژوهشی به میراث ادبی و پرداختن به موضوعات تاریخی و فکری با کتاب «در سایه آفتاب» شباهت دارد.
شباهتها با کتاب در سایه آفتاب:
- توجه به فرهنگ و ادبیات ایران
- پرداختن به چهرههای برجسته فرهنگی و ادبی
- بررسی میراث ادبی و فکری ایران
- نگاه پژوهشی و فرهنگی به موضوعات
- توجه به تاریخ و جریانهای فکری
- مناسب برای علاقهمندان به ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی
از مطالعهٔ این کتاب نیز به اندازهٔ «در سایه آفتاب» لذت خواهید برد، چون علی دهباشی با رویکردی فرهنگی و ادبی، دریچهای به جهان نویسندگان، اندیشمندان و میراث فکری ایران باز میکند و مطالعه آن میتواند برای علاقهمندان به ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی جذاب و آموزنده باشد.
سخن پایانی
در میان کتابهایی که درباره فرهنگ و ادبیات ایران نوشته شدهاند، آثاری وجود دارند که خواننده را به تأمل درباره گذشته، زبان، ادبیات و هویت فرهنگی دعوت میکنند. کتاب «در سایه آفتاب» اثر میر جلالالدین کزازی از همین دسته است؛ مجموعهای از جستارها و نوشتههایی که در سالهای مختلف شکل گرفتهاند و موضوعاتی مرتبط با فرهنگ ایرانی، ادبیات، تاریخ و اندیشه را در کنار یکدیگر قرار میدهند. کزازی در این اثر با نگاهی پژوهشگرانه و در عین حال ادبی، درباره جلوههای گوناگون فرهنگ ایران سخن میگوید و تلاش میکند برخی از ارزشها و ویژگیهای این میراث گسترده را برای خواننده روشنتر کند.
تنوع موضوعات باعث شده کتاب تنها در یک حوزه باقی نماند و خواننده بتواند از زاویههای مختلف با دیدگاه نویسنده درباره میراث فرهنگی ایران آشنا شود. گردآوری نوشتههایی که در سالهای مختلف و برای مناسبتهای گوناگون نوشته شدهاند نیز به اثر ساختاری مجموعهوار داده است. یکی از نقاط قوت کتاب نیز ترکیب پژوهش و نثر ادبی است. کزازی در کنار پرداختن به موضوعات فرهنگی و تاریخی، توجه ویژهای به زبان فارسی و امکانات ادبی آن دارد. از سوی دیگر، اشاره به دیدگاه برخی اندیشمندان و شخصیتهای تاریخی درباره ایران، به مطالب کتاب گستره بیشتری میبخشد.
برای علاقهمندان به ادبیات فارسی، فرهنگ ایرانی، تاریخ فرهنگی و اندیشه، مطالعه این اثر میتواند تجربهای آموزنده و متفاوت باشد. اگر هنگام خواندن کتابهای فرهنگی و ادبی، علاوه بر اطلاعات تاریخی و پژوهشی به سبک نگارش و نگاه نویسنده نیز اهمیت میدهید، این اثر میتواند انتخاب مناسبی برای کتابخانه شما باشد. خوانندگانی که میخواهند با بخشی از دغدغههای فکری و فرهنگی میر جلالالدین کزازی آشنا شوند، با مطالعهٔ این اثر، فرصتی برای مطالعه مجموعهای متنوع از جستارهای ادبی و فرهنگی درباره ایران خواهند داشت.
در بخشی از کتاب میخوانیم:
زبان از آواهایی نخستین و بنیادین ساخته شده است که هیچیک، بهتنهایی و گسسته از آواهای دیگر، کارکردی زبانشناختی نمیتواند داشت و آوایی است مانند هر آوای دیگر که در گیتی، در جهان پیرامون خویشتن، میتوانیمش شنید یا آوایی است برساخته که نمونهای، در این جهان، نمیتواند داشت. از همین روی، نخستین و بنیادینترین یکان (= واحد) زبان را واژه میتوانیم دانست، نه آواهایی که آن را پایه میریزند و پدید میآورند. واژه نیز آمیزهای است از دو یا چند آوای زبانی که با هم درمیآمیزند و در هم درمیتنند و پیکرهای آوایی را هستی میبخشند که نخستین و نهادینترین یکان راستین و بنیادین زبان همان است. واژه نخستین و بنیادینترین آمیزه و پیکرهٔ آوایی است در زبان که کارکردی پیامشناختی دارد و دارای معنی است. این یکانهای آغازین زبان، یا واژگان، جملهها را میسازند و جملهها نیز گفتار و نوشتار را.
ناگفته، آشکار است که اگر آمیزهٔ آوایی بیبهره از پیام و معنی باشد، واژه دانسته نمیتواند شد. همچنان، روشن و آشکار است که زبان گفتاری هزاران سال پیش از زبان نوشتاری پدید آمده است. دگردیسی زبان گفتاری به زبان نوشتاری زمانی رخ داده است که آدمی توانسته است دبیره (= خط) را بیافریند یا بدان دست یابد.